De Fransen snakten naar een feestje

Les Bleus Het winnende Franse elftal brengt positivisme en patriottisme in een verdeeld land.

De Franse president Emmanuel Macron viert het eerste finaledoelpunt van Les Bleus op de eretribune van het Loezjniki-stadion. Achter zitten hem van links naar rechts: de Kroatische president Kolinda Grabar-Kitarovic, de Russische president Vladimir Poetin, FIFA-voorzitter Gianni Infantino, de Franse presidentsvrouw Brigitte Macron en Noël Le Graët, voorzitter van de Franse voetbalbond. Foto Aleksei Nikolski/EPA

Toeterende auto’s, vele honderdduizenden springende mensen op de Champs-Élysées en knuffels voor de anders zo onpopulaire bonken van de ordepolitie. De ontlading die zondagavond volgt op het fluitsignaal na de met 4-2 gewonnen WK-finale tegen Kroatië leidt tot uitzinnige taferelen. Frankrijk ging de afgelopen jaren door diepe dalen en snakte naar een feestje dat iedereen samenbracht. Al was het maar voor even.

„Dit is de beste manier om het WK-succes van 1998 te memoreren”, roept een meisje met blauw-wit-rode hoofddoek in de avondzon naar een cameraploeg bij de Arc de Triomphe. Haar vergelijking ligt voor de hand. Maar het team van nu is niet het team van 1998 en het Frankrijk van 2018 is niet dat van toen.

Wilfried de Jong genoot van Modric, maar gunt het Griezmann toch: de sluipmoordenaar van het WK

Het resultaat telde

Destijds hoopte president Jacques Chirac politieke munt te slaan uit de overwinning van het multiculturele team van Zinédine Zidane. Zijn foto werd op de Arc geprojecteerd. Nu wonnen de Fransen vooral als team. Hun discipline en professionaliteit leverden misschien niet het mooiste voetbal op, maar het resultaat telde.

De bij nader inzien naïeve droom van een verenigd Frankrijk („black, blanc, beur”) duurde in 1998 bovendien niet lang. Vier jaar later haalde Jean-Marie Le Pen met een verhaal tégen Chiracs multiculturalisme de tweede verkiezingsronde. In 2005 stonden wekenlang wijken in banlieues rond grote steden in brand. De identiteitsdiscussie die volgde op de terreuraanslagen van 2015 en 2016 heeft „le vivre-ensemble”, de sociale cohesie, verder op de proef gesteld.

Ook zondagavond krijgt het hervonden zelfvertrouwen snel weer een knauw als tegen middernacht de festiviteiten op enkele plekken uit de hand lopen. In Parijs plunderen relschoppers een winkel en daar en in andere steden worden enkele auto’s vernield. De politie ontruimt de Champs-Élysées om grotere problemen te voorkomen.

Terwijl in het buitenland ook dit WK veel discussie was over de kosmopolitische wortels van de nieuwe generatie Bleus, bleef die duiding in Frankrijk zelf goeddeels achterwege. Fransen zijn „onverschilliger” geworden, analyseerde schrijver Marc Lambron in Le Figaro. En dat is positief in een land waar kleurenblindheid deel uitmaakt van een „republikeinse” ideologie. „Men ziet minder de kleuren dan de prestaties.”

Opnieuw komt een groot deel van de wereldkampioenen uit de (Parijse) banlieue. Vooral het stadje Bondy, waar sterspeler Kylian Mbappé opgroeide, heeft nogal wat journalisten op bezoek gehad die ontdekten dat ondanks de armoede structuren als voetbalclubs tot opmerkelijke gemeenschapszin leiden. Zonder de doorgaans verguisde voorsteden was dit feestje aan heel Frankrijk voorbijgegaan, lijken de vele banlieusards die zondagavond de hoofdstad claimen uit te dragen.

In Zagreb zijn ze trots op hun voetbalhelden: Hajde!

Klasse

Niet kleur of etnische herkomst, maar klasse lijkt de echte breuklijn. De nieuwe samenleving die bij de gestudeerde elite tot zoveel discussie leidt, is voor de jonge Fransen die zondagavond de grote pleinen van Parijs bevolken al jaren een realiteit.

Twee sociologen beschreven het Franse enthousiasme, waarvan president Emmanuel Macron net als Chirac politiek en economisch hoopt te profiteren, in Le Monde als een soort „groepstherapie” na de aanslagen van 2015 en 2016, „een manier om het verleden uit te drijven” en „de wil te geloven in een gemeenschappelijke toekomst, ondanks grenzen van klasse en woongebied”.

Met positivisme en gedoseerd patriottisme heeft bondscoach Didier Deschamps de Fransen weer van hun nationale team laten houden. „We zeggen het weinig, maar we hebben het goed in Frankrijk”, ronkte Antoine Griezmann vlak voor de finale.

Mbappé, de personificatie van het moderne Frankrijk en dit team, voorspelde al voor het WK een zonnige toekomst voor het land van voetbalfan Macron. WK-winst, zei hij, „neemt heel veel problemen weg [...] De bakker gaat tevreden naar zijn werk, bakt zijn baguette met meer plezier. Of het nu de caissière, de burgemeester of de president is, iedereen voelt zich lekker.”

Update (16 juli 2018): dit artikel is geactualiseerd nadat de festiviteiten zondagnacht op sommige plaatsen uit de hand waren gelopen.

    • Peter Vermaas