Achter Pakistaans campagnegeweld gaat schimmige machtsstrijd schuil

Pakistan

De Pakistaanse verkiezingscampagne wordt opgeschud door de dramatische terugkeer van ex-premier Sharif en bloedige aanslagen op seculiere partijen. Laat het machtige leger het fundamentalistisch geweld expres oplaaien?

Een man onder het bloed, loopt bellend weg na de zelfmoordaanslag vrijdag op de verkiezingsbijeenkomst van een seculiere partij in Baluchistan. Er vielen zeker 128 doden. Foto Stringer/EPA

De arrestatie van de voormalige premier Nawaz Sharif, vrijdag gevolgd door een van de bloedigste zelfmoordaanslagen van de laatste jaren, heeft de tot nu toe nogal gezapige campagne voor de Pakistaanse parlementsverkiezingen van 25 juli ineens op scherp gezet.

In de zuidwestelijke staat Baluchistan, op circa 40 kilometer van de stad Quetta, werd vrijdag een zelfmoordaanslag uitgevoerd op een verkiezingsbijeenkomst van een seculier ingestelde regionale partij. Daabij vielen ten minste 128 doden, onder wie een kandidaat voor het regionale parlement. Drie dagen eerder was er in de noordelijker gelegen stad Peshawar ook al een aanslag geweest op een seculiere partij, die aan 22 mensen het leven kostte. In beide gevallen stelden de Pakistaanse Talibaan zich ervoor verantwoordelijk.

Terugkeer uit Londen

Vrijdag was oud-premier Nawaz Sharif meteen na aankomst uit Londen in Lahore, de tweede stad van Pakistan, gearresteerd. Even later werden hij en zijn dochter, die hem vergezelde, overgebracht naar een gevangenis bij de hoofdstad Islamabad.

Sharif was ruim een week geleden tot tien jaar cel veroordeeld omdat hij volgens zijn rechters niet overtuigend kon verklaren hoe hij in bezit was gekomen van vier chique appartementen in de peperdure Londense wijk Mayfair. Ook zijn dochter werd hieraan medeplichtig geacht.

Nadat de oud-premier vorig jaar door het Pakistaanse Hooggerechtshof was afgezet wegens dezelfde appartementenkwestie, die aan het licht kwam via de zogeheten Panama Papers, bepaalde het Hof eerder dit jaar al dat Sharif nooit meer een politiek ambt zou mogen uitoefenen. De rechterlijke macht is in Pakistan echter lang niet altijd zo onafhankelijk als ze zou moeten zijn.

Lees ook dit artikel over Sharifs rol in de Panama Papers

Ondanks zijn dreigende arrestatie reisde de 68-jarige Sharif, die al twee keer eerder premier was en decennia lang leider was van de Pakistan Muslim League, naar Pakistan terug. „Wie wil er graag naar de gevangenis”, verklaarde hij retorisch. „Maar dat is een kleine prijs om te betalen voor mijn missie en die is om de onaantastbaarheid van de stem van de kiezer in Pakistan te onderstrepen.”

Tegenstand van machtig leger

Het gebaar van Sharif won nog aan dramatiek doordat hij slechts enkele uren daarvoor ontroerd afscheid had genomen van zijn zieke vrouw die in Londen wordt behandeld aan kanker. Sharifs bedoeling was eigenlijk zijn vrouw te laten verkiezen in zijn oude kiesdistrict.

Sharif zelf en veel partijgenoten menen dat hij het slachtoffer is van een systematische campagne van de vanouds machtige generaals om hem weg te werken. In een videoboodschap opgenomen voor zijn arrestatie zei Sharif „dat er een staat boven de staat is ontstaan”, een verwijzing naar de legertop. Tijdens zijn premierschap had Sharif verschillende aanvaringen met de militairen, die het land ook vaak zelf bestuurden. Als premier had Sharif ook kritiek op de grote rol van het leger in de economie en de zijns inziens gebrekkig manier waarop ze militante moslims aanpakten.

Corruptie is geen uitzondering

Het bezit van luxe-appartementen in het buitenland die zijn verkregen via twijfelachtige middelen is op zichzelf geen uitzondering voor de Pakistaanse elite. Ook niet voor de hoogste generaals trouwens. De voormalige president Musharraf, een generaal die via een militaire coup aan het bewind kwam, bezat bijvoorbeeld eveneens een duur appartement in Londen. Algemeen bekend is dat het leger door de jaren heen grote economische belangen heeft opgebouwd.

Er zijn ook andere aanwijzingen dat het om meer gaat dan rechters die netjes een corrupte politicus aanpakken. Zo werden op last van de interim-regering, die tot de verkiezingen aan het bewind is, veel aanhangers van Sharif in Lahore voor diens aankomst tegengehouden bij controleposten. Dit gebeurde kennelijk om te voorkomen dat ze de in Lahore en omgeving nog altijd populaire oud-premier uitbundig zouden komen begroeten. Ook gaf te denken dat serieuze media die Sharif gunstig gezind waren, zoals de krant Dawn en tv-zender Geo, plotseling van hogerhand allerlei beperkingen kregen opgelegd.

Fundamentalisme leek ingedamd

Terwijl Sharif dus voorlopig in een cel zucht, lijken de zaken voorspoediger te lopen voor zijn rivaal Imran Khan, de vroegere cricket-ster die over ruim een week na ruim twee decennia nu eindelijk eens echt hoopt door te breken in de Pakistaanse politiek. Khan zou volgens hardnekkige geruchten op de steun kunnen rekenen van de militaire top. Khan, leider van de PTI-partij, onderhoudt ook betrekkelijk goede contacten met fundamentalistische groeperingen.

Lees ook dit artikel over Pakistan als terreurschool

Niet helemaal duidelijk is intussen waarom de Pakistaanse Talibaan juist nu weer de kop op steken. Na een bloedige periode van aanslagen een jaar of vijf geleden, die duizenden slachtoffers eisten (onder wie de latere Nobelprijswinnares Malala Yusufzai maar ook veel militairen en hun familie) leek het fundamentalistische gevaar wat ingedamd. Na een krachtig offensief van het leger bij de grens met Afghanistan, waarbij veel jihadisten gedood werden, kwamen er beduidend minder aanslagen.

Veel vragen onbeantwoord

Is het toeval dat de Pakistaanse Talibaan nu weer van zich laten horen en hebben ze zich kunnen hergroeperen? Of krijgen ze misschien steun om Pakistan te destabiliseren aan de vooravond van de verkiezingen? Zo ja, van wie dan? Ook daar zou het leger, waar vanouds bij sommige officieren sympathie bestaat voor de fundamentalisten, achter kunnen zitten, zeggen boze tongen. Maar in het nooit erg transparante Pakistan is het onmogelijk hierop nu heldere antwoorden te krijgen.

    • Floris van Straaten