Opinie

    • Folkert Jensma

Het hoogste gezag maakt zich zorgen

Vanwege zon en vrije dagen was ik even weg, dus eerst dit. Neem vooral The Secret Barrister mee naar strand of terras. Een zeer lezenswaardig ‘kiss and tell’ boek over de afbraak van het Britse strafrecht, geschreven door een strafadvocaat. Het stond weken in de Times bestsellerlijst en opende de ogen van het Britse publiek. Er blijft weinig over van de rechtspleging als je een decennium structureel bezuinigt op politie, rechtspraak, openbaar ministerie en rechtshulp. Vergeleken met de Britse eilanden zitten we hier in het paradijs, alle onderbetaalde advocaten, overwerkte magistraten en beschimmelde strafzaken ten spijt.

TheSecret Barrister beschrijft een wild-west van idiote wachttijden, schijnprocessen, half-corrupte advocaten en geruïneerde procespartijen.

Ik kom er nog op terug, in de nieuwsluwe zomer waarin een korter stukje past. Hoewel – in Turkije was net weer een ‘zuivering’, Polen zet de ontmanteling van de rechtspraak door. Vorig weekend bezocht president Maarten Feteris van de Hoge Raad Warschau, met Kees Sterk van het Europese netwerk van Raden voor de Rechtspraak en raadsheer Marc de Werd van de adviesraad van Europese rechters. Louter om solidariteit te tonen met de net ontslagen president van het Poolse Hooggerechtshof. En om daar de pers toe te spreken. Het plein stond er vol verontruste burgers.

Wanneer gaan Nederlandse rechters publiekelijk op politieke missie naar het buitenland? Nooit. Dit is hun wezensvreemd. Totdat het te veel wordt. Een paar maanden geleden zei Piet Hein Donner, vicevoorzitter van de Raad van State in NRC over Polen dat de hele EU ‘in elkaar zakt’ als we ‘niet zeker kunnen zijn van elkaars rechtsstaat’.

Die overtuiging leeft breed – de rechtsstaat is zó Europees geïntegreerd dat een klap in Warschau hier schade veroorzaakt. De rechtsstaat is door Brussel niet weg te onderhandelen, zoals met visvangst of uitlaatgas wel gebeurt. Dit gaat over de ‘rule of law’, dat wat ons echt bindt. Letterlijk, zwart op wit, verankerd in verdragen. En dus niet aan de kant te zetten door de democratische meerderheid van de dag, die dat in Polen of Hongarije niet schijnt te beseffen.

Eind juni deelde de top van de rechtspraak in Den Haag onverwacht mee dat rechters voortaan geen lid meer van de Staten-Generaal kunnen zijn. En wel vanwege „een gegroeide behoefte aan een striktere machtenscheiding”. De teugels worden dus aangetrokken, de waakzaamheid vergroot. Vorige week was er bij de Raad van State een ‘Trias-conferentie’, om met parlement en bestuur eens te praten over de verhoudingen. Erg succesvol was dat niet – ruim 80 procent van de krap 100 aanwezigen bleken rechters. Het parlement liet goeddeels verstek gaan. De conferentie was als feit belangrijker. Rechters die hun positie markeren en dus ook die van wetgever en openbaar bestuur. Ik juich het toe, maar zeg er ook bij: noblesse oblige. Er valt best wel wat te verbeteren: openbaarheid, benoemingen in de Hoge Raad, transparantie, respons na fouten, toegankelijkheid, etc. Ik blijf erover schrijven, regen of zon.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Facebook: @nrcrecht
    • Folkert Jensma