Trump zorgt voor nodige ongemak bij Britse gastvrouw

Werkbezoek Londen

De Britten weten zich niet goed raad met de ongeliefde Amerikaanse president en houden hem zover mogelijk weg uit de hoofdstad Londen.

Ballon die Trump als baby voorstelt en die in Londen zal worden opgelaten bij een protest tegen zijn bezoek. Foto Isabel Infantes / AFP

Mocht Donald Trump de komende dagen Theresa May bruuskeren en de woede van miljoenen Britten wekken, dan is er een parkje in Mayfair dat herinnert hoe bijzonder de speciale vriendschap tussen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk kan zijn. In Grosvenor Square kijkt Franklin Delano Roosevelt vanaf zijn sokkel uit op het groen.

Zijn linkerhand omklemt de boord van zijn lange overjas, die de wandelstok in zijn rechter bijna verhult, alsof niemand in Londen hoeft te weten dat de Amerikaanse president op 39- jarige leeftijd verlamd raakte door polio. Het standbeeld voor de man die samen met Winston Churchill tijdens de Tweede Wereldoorlog de Brits-Amerikaanse relatie omtoverde tot de special relationship straalt louter respect uit. Het contrast met nu kan niet groter zijn.

Londen maakt zich op voor twee dagen van grootschalige protesten. Vijftigduizend demonstranten willen Trump uitjouwen. Een reusachtige ballon in de vorm van de Amerikaanse president in een luier met een toef blond borsthaar wordt met goedkeuring van de Londense burgemeester Sadiq Khan opgelaten om Trump te provoceren.

Theresa May heeft de Brexit “verpest”, zegt Donald Trump in een interview met The Sun. Lees ook: Trump vernietigend over Brexit-plannen van premier May

In 2003 demonstreerden eveneens duizenden Britten tijdens een bezoek van George W. Bush tegen de Irak-oorlog. Maar de afkeer van Trump is persoonlijker: na de terreuraanslagen van vorig jaar uitte Trump kritiek op de Britten. „We moeten ophouden politiek correct te zijn en eens beginnen met mensen veilig te houden”, twitterde hij.

Grootschalige demonstraties

De vrees voor grootschalige demonstraties leidde ertoe dat het bezoek vorig jaar enkele keren werd uitgesteld en versoberd. Het betreft geen staatsbezoek, met de bijbehorende pracht en praal, maar een werkbezoek, dat grotendeels buiten Londen plaatsvindt.

Trump niet ontvangen is geen keuze, zegt Nigel Sheinwald, van 2007 tot 2012 de Britse ambassadeur in Washington DC. „De economische, strategische en culturele band is dieper en breder dan welke bilaterale relatie dan ook. De Britse premier moet een relatie onderhouden met de Amerikaanse president”, zegt Sheinwald, inmiddels afgezwaaid als diplomaat. „Het probleem is dat Trump alle reglementen heeft verscheurd. Het principe dat je als regeringsleider geen bevriende collega openlijk bekritiseert kent hij niet.”

Dat bleek in de uren voordat Trump op luchthaven Stansted aankwam. Op een persconferentie in Brussel noemde hij Londen „een hotspot waar veel afgetreden wordt”, een sneer naar de wankele regering van May. Ook mengde hij zich in de Brexit-discussie. „Het lijkt op iets anders uit te draaien dan waar Britse kiezers voor hebben gestemd”, zei hij.

May reageerde dat haar strategie voor uittreden wel degelijk levert waar Britse kiezers voor hebben gestemd. Vooralsnog kiest ze de weg van het beleefde weerwoord. Ze zit in een lastige positie. De Britten weten dat ze de junior-partner zijn. Zij moeten de Amerikanen tevreden stellen, niet andersom. Jonathan Powell verwoordde de werkwijze toen hij de nieuwe Britse ambassadeur in Washington een dienstorder gaf. „Get up the arse van het Witte Huis en blijf daar zitten”, zei Powell, de chefstaf van toenmalig premier Tony Blair.

Lange tijd kon dat omdat de belangen overeenkwamen. De Britten en Amerikanen trokken wereldwijd samen op sinds de aanslagen van 11 september 2001. Beiden zagen graag een sterke EU als handelspartner. Nu botsen die belangen.

Het Verenigd Koninkrijk is gebaat bij een rustige wereldorde, waar de tucht van de Wereldhandelsorganisatie onomstreden is, waar de EU een economisch bruisende afzetmarkt blijft. Trump koestert zijn rol als ordeverstoorder. „Trump zegt een vriend te zijn van de Brexit”, zegt oud-ambassadeur Sheinwald. „Als er echter een mondiale handelsoorlog uitbreekt, wordt het nog moeilijker om buiten de EU succesvol te zijn als Global Britain.”

Sheinwald denkt dat een pro-Europese Amerikaanse president gunstiger is voor de Brexit. „Het is in het traditionele Amerikaans belang, zowel economisch als strategisch, dat er een goede deal gesloten wordt. Als een pro-Europese president druk uitoefent op het Élysée en het Kanzleramt, zou de EU sneller bereid zijn tot een gunstiger compromis”, zegt hij. Uiteindelijk verwacht Sheinwald dat de Brexit de Amerikaanse interesse in het Verenigd Koninkrijk vermindert. „Wij waren een handige brug. Via ons kon de Amerikaanse president invloed uitoefenen bij de EU. Na de Brexit zijn wij een brug die nergens naartoe loopt.”

Magie van koningin Elizabeth

Vleit Trump en deelt hij schouderklopjes uit? Raakt hij bedwelmd door de geschiedenis van Windsor Castle en de magie van koningin Elizabeth? Of zal hij na zijn kritiek op de NAVO, zijn zinspeling op zijn hoop dat de EU uiteenvalt en zijn minachting voor de regels van de Wereldhandelsorganisatie ook de special relationship — eveneens onderdeel van de internationale orde — opblazen in de vier dagen dat hij in het Verenigd Koninkrijk verblijft? Niemand die het weet.

Lees ook: Trump voert druk op bij NAVO: geen plannen maar beslissingen

Het standbeeld van FDR in Grosvenor Square werd in 1948 onthuld, drie jaar na zijn dood. Een zwart-witopname toont hoe Eleanor Roosevelt, koning George VI, een jonge prinses Elizabeth en Winston Churchill aanwezig waren, evenals Clement Attlee, de belangrijke Labour-premier die na de oorlog de wederopbouw in gang zette en een grondlegger van de NAVO was. „Wij zijn dankbaar dat wij in hetzelfde tijdperk leven als deze man die de wereld beter achterliet”, zegt de nieuwslezer.

De vanzelfsprekendheid dat Amerikaanse inmenging het Verenigd Koninkrijk veiliger maakte druipt van de woorden en de ceremonie. Die tijd is voorbij.

    • Melle Garschagen