Een ‘nazilied’? Voor André Rieu is Alte Kameraden een klassieker

Neuengamme Al jaren is het nummer vaste prik in het repertoire van André Rieu. Maar nu is er kritiek om het ‘naziverleden’ van het lied.

Violist en concertleider Andre Rieu op het podium tijdens de concertreeks deze maand op het Maastrichtse Vrijthof. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Pierre Rieu stond donderdagmorgen net met zijn vader André Rieu en zijn moeder Majorie Rieu in de ‘plank’ – een oefening voor sterkere buikspieren – toen hij de ophef over Alte Kameraden ter sprake bracht. Die Duitse marsmuziek wordt traditiegetrouw als tweede muziekstuk opgevoerd tijdens André Rieus concerten op het Vrijthof, die deze week bijna elke avond zijn. Een Nederlandse stichting die de nagedachtenis aan het concentratiekamp Neuengamme levend wil houden, zegt nu dat het lied „pijnlijk” en „ongepast” is, omdat het in de Tweede Wereldoorlog werd gespeeld in Neuengamme. De Telegraaf en het AD noemen het stuk een „nazilied”.

Zijn vader reageerde nuchter en ontspannen, zegt Pierre Rieu, die manager van het imperium is, en de plank werd niet onderbroken. „André zei: ‘Dan kunnen we de Radetzkymars ook wel schrappen. Die werd in 1848 gecomponeerd door Johann Strauss nadat generaal Radetzky een opstand in Italië had neergeslagen.”

In de originele versie van Alte Kameraden wordt gezongen over de geneugten van oorlogsvoering, maar tijdens de concerten van Rieu wordt alleen de muzikale variant opgevoerd. „Dat doen we al 25 jaar in alle landen”, zegt Pierre Rieu, „en we hebben nooit kritiek gehad”.

Het bezwaar tegen Alte Kameraden komt van Stichting Vriendenkring Neuengamme, die ter ore was gekomen dat André Rieu op een bijeenkomst van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten vorige maand gemeenteraadsleden had geadviseerd voor iedere vergadering een lied te zingen. „Zingen samen, dat is echt fantastisch. Dan krijg je een gevoel.” Welk lied dan, vroeg presentator Twan Huys. „Alte Kameraden”, opperde André Rieu.

Executies

„Daar krijg ik echt de kriebels van”,

zegt Martine Letterie, voorzitter van de stichting. Er was in Neuengamme, vlakbij Hamburg, een tienkoppig kamporkest dat het muziekstuk bij allerlei gelegenheden opvoerde, zegt Letterie. „Op het moment dat de nieuwe gevangenen in het kamp aankwamen, maar ook bij executies en crematies. Alle oud-gevangenen hebben slechte herinneringen aan dit lied gedeeld.” In Neugengamme zaten ongeveer 7.000 mensen; naar schatting 1.200 van hen overleefden het, zegt Letterie.

Tekening van het kamporkest in Neuengamme, dat Alte Kameraden ook bij executies speelde.

In april van dit jaar verscheen van auteur Frank Krake De laatste getuige, een boek over kampoverlevende Wim Alosery. Krake: „Wim heeft mij toen hij nog leefde meermaals verteld dat er een siddering door zijn lichaam ging als hij het deuntje van Alte Kameraden hoorde.”

Alte Kameraden is in 1889 gemaakt door componist en toenmalig soldaat Carl Teike. „Niemand kon weten dat het op deze manier gebruik zou worden”, zegt Pierre Rieu. „En het is niet alsof het in álle concentratiekampen is gebruikt. Als André nou het Horst Wessellied zou adviseren, gemaakt voor en door nazi’s, zou ik zeggen: pap, je bent verkeerd bezig.”

Tijdens het optreden van vanavond, voor 11.000 mensen op het Vrijthof, gaat hij er volgens zijn zoon dan ook niets over zeggen.

Ongevoeligheid

De familie vindt het opmerkelijk dat juist zij nu van ongevoeligheid beticht worden. „Mijn opa, die als Duitse jood gevlucht is naar Nederland, genoot van Alte Kameraden, vertelde mijn moeder vanmorgen tijdens de sportles. Het stuk stond zelfs op de platen met salonmuziek die hij meenam toen hij naar Maastricht vluchtte.”

Diezelfde muziek heeft er volgens zijn zoon voor gezorgd dat André Rieu violist en orkestleider is geworden.

    • Kim Bos