Waarom is Trump zo fel tegen het Duits-Russisch gasproject?

Trump haalde woensdag keihard uit naar de Nord Stream 2-pijpleiding, die Russisch gas naar Duitsland moet brengen. Volgens de Amerikaanse president wordt Duitsland ‘volledig gecontroleerd’ door Moskou.

President Trump en NAVO-chef Jens Stoltenberg tijdens het ontbijt op woensdagochtend in Brussel. Foto Pablo Martinez Monsivais/AP

De NAVO-top was woensdag nog niet begonnen of president Trump gaf zijn bondgenoten en vooral Duitsland er flink van langs. Tijdens een ontbijt met NAVO-chef Jens Stoltenberg, waarin hij Trump probeerde te verzekeren dat zijn waarschuwingen over de Europese NAVO-uitgaven niet aan dovemansoren zijn gericht, haalde Trump keihard uit: „Het is triest [...] Wij beschermen Duitsland, Frankrijk en al deze landen en dan sluiten enkele landen een pijpleidingdeal met Rusland en betalen zo miljarden aan de Russische schatkist. Ik denk dat dit zeer ongepast is [...] Dus uiteindelijk wordt Duitsland voor bijna 70 procent gecontroleerd door Rusland via aardgas [...] Dit had nooit mogen gebeuren. Duitsland wordt volledig door Rusland gecontroleerd”, zo foeterde de Amerikaanse president voor het oog van de camera’s tegen een zwijgende Stoltenberg.

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Bilateral Breakfast with NATO Secretary General in Brussels, Belgium… https://t.co/l0EP3lzhCM

Energieveiligheid

Doelwit van Trumps tirade is Nord Stream 2, een elf miljard euro kostende pijpleiding die Russisch gas via de Oostzee direct naar Duitsland en de rest van Europa moet brengen.

De pijp, een commercieel project van Gazprom met vijf Europese energiebedrijven waaronder Shell, kreeg de afgelopen tijd harde kritiek te verduren vanuit Oost-Europa, Brussel en de VS. Met name landen als Polen, Tsjechië, Hongarije en de Baltische staten vrezen dat de Europese energieveiligheid in gevaar komt wanneer Oekraïne als transitland van Russisch gas wordt uitgeschakeld. Deze landen kregen enige bijval van de Europese Commissie, dat eveneens zorgen heeft over een toename van Russische invloed. In 2016 blokkeerde Polen al een Europese joint venture in het project, afgelopen mei begon het land een zaak tegen de betrokken bedrijven die de Europese antimonopolieregels zouden overtreden.

Concurrent

Ook Trump is fel gekant tegen Nord Stream 2, hoewel een Russische kaping van de Europese energiemarkt niet zijn enige zorg is, zoals hij doet voorkomen. De pijpleiding, die eind volgend jaar gereed moet komen, is namelijk een belangrijke concurrent voor Amerikaans LNG, vloeibaar aardgas. De productie en export daarvan moeten in de VS banen genereren en de Amerikaanse positie in het buitenland versterken.

Probleem voor Trump is dat LNG mede vanwege de hoge transportkosten veel duurder uitvalt dan het relatief goedkope gas dat in Rusland ruimschoots voorhanden is.

De NAVO-top is in volle gang. Volg alles wat er op en rondom te top gebeurt in ons liveblog: Trump haalt uit naar Duitsland, Merkel reageert

De druk werd in mei opgevoerd toen de Amerikaanse regering bij monde van een hoge energieambtenaar suggereerde dat Nord Stream 2, dat parallel loopt aan de bestaande Nord Stream-pijpleiding waar ook het Nederlandse Gasunie partner in is, kan dienen als spionagevehikel voor afluister- en andere apparatuur in het Oostzee-gebied.

Gasdeal met Moskou en Kiev

Ondanks de luide kritiek blijft de Duitse bondskanselier Angela Merkel vasthouden aan het miljardenproject, al beseft zij maar al te goed dat de gasleiding – waaraan de Duitse overheid overigens niet mee betaalt – politiek buskruit is. De afgelopen maanden probeerde Duitsland met zowel Kiev als Moskou een deal te sluiten waarbij Nord Stream 2 en de Oekraïense gasroute naast elkaar kunnen bestaan. Ondertussen probeert zij Brussel voor te houden het zich niet dient te bemoeien met commerciële projecten. De vraag is hoe lang zij dit kan volhouden.

Het feit dat oud-kanselier Gerhard Schröder namens het Russische staatsbedrijf Gazprom directeur, en belangrijk lobbyist is van het Nord Stream-project, helpt niet mee in de beeldvorming over de dubbele positie die Duitsland inneemt ten aanzien van Moskou.

Trump liet woensdag dan ook niet na de rol van Schröder in het gevoelige project te benoemen. Zijn opmerkingen van deze ochtend leggen een bommetje onder de ontmoeting, later op woensdag, met Merkel.

Overigens zullen Trumps opmerkingen ook bij de Russische president Poetin, die Trump maandag in Helsinki ontmoet, niet goed zijn gevallen. Ook al wordt Nord Stream nog niet ten volle benut, voor de Russische gasexport in de komende jaren zijn de beide pijpleidingen van cruciaal belang.

    • Eva Cukier