Nieuwe lichting soulbandjes klinkt liefst retro – ook Jay-Z viel ervoor

Retro-soul

Klinken als vijftig jaar geleden, maar ook de nieuwe verrassing zijn; veel soulbands streven het na. Op North Sea Jazz staat ook dit jaar weer nieuwe oude soul. „Onze scene bestaat uit muzieknerds.”

Durand Jones Foto Josh Brasted / WireImage

Vanaf het zonovergoten podium komt de sixties-soul aanrollen als behaaglijke nostalgie. De groove van de bas en drums, een gitaar met een klein beetje countrygevoel, een orgeltje, blazers, twee achtergrondzangeressen; plaatje compleet. Hoewel, zangeres Hannah Williams staat blootsvoets te zingen in een grote regenboogjurk van felle kleuren. Ze heeft blauw haar.

Toch is het niet alleen dat uiterlijk, maar vooral haar indrukwekkende stem die de formulesoul ontstijgt. De band (The Affirmations) staat in dienst van Williams’ stembanden, waar ze perfecte controle over heeft. Alle leden zijn gek op het klassieke geluid van labels als Motown, Stax en Atlantic, maar zoeken daarbinnen heel bewust naar het eigen geluid. Als ze na afloop van het optreden op Down The Rabbit Hole een usb-stick met de opnames krijgen, wordt die met gejuich ontvangen. „Yes, die gaan we bestuderen! We evalueren alles en spreken het tien keer door.”

Hoewel veel soul-artiesten nieuwe muzikale experimenten aangaan, zijn er sinds het begin van deze eeuw ook talloze soulbandjes gekomen die juist een vintage geluid nastreven. Voor hen zijn niet alleen Otis Redding en Aretha Franklin idolen, maar ook Amy Winehouse, Sharon Jones en Charles Bradley. Het zijn die soulzangers die in deze eeuw vooral met hulp van het label Daptone Records (en in het geval van Winehouse met studioband the Dapkings) hun carrière bouwden op retro-soul, maar met ontegenzeggelijk een volstrekt eigen stem en stijl. Die drie grote namen zijn recent overleden. Op North Sea Jazz staat een aantal zangers dat de fakkel van het soulvuur verder willen dragen.

Je herkent ze aan hun bandnamen: Hannah Williams & The Affirmations, Durand Jones & The Indications, Nathaniel Rateliff & The Night Shifts. Sterke sessiemuzikanten in dienst van een grote stem, zoals vroeger. Een ander vaak terugkerend thema: de gestileerde retro-looks, zoals de coiffure van Leon Bridges die op zijn debuut teruggreep naar de jaren vijftig van Sam Cooke en doowop-koortjes. De retro-soul blinkt verder uit in knetterende liveshows en een grote liefde voor analoge apparatuur.

Hannah Williams . Foto Andreas Terlaak

Muzieknerds

„Het is geen nostalgie”, zegt de Britse Hannah Williams (36). „Onze scene bestaat uit allemaal platenverzamelaars en muzieknerds die jonger zijn dan ik. Het gaat om de bijna tastbare kwaliteit van die oude soul.” Drummer Jai Jones vult aan: „Die oude technieken hadden beperkingen, namelijk dat alle muzikanten belachelijk goed moesten zijn. Je kon het niet oppoetsen. Het is de overduidelijke muzikale kwaliteit die je moet hebben om dit te kunnen spelen. Volgens mij doorziet iedereen dat.”

De vintage soulsound is ook gewild in hiphop en elektronische muziek. Hannah Williams heeft haar internationale doorbraak eraan te danken. Toen producer No ID zocht naar een manier om rapper Jay-Z op plaat zijn overspel te laten opbiechten aan zijn vrouw Beyoncé en de rest van de wereld, passeerde een lange rij soulartiesten de revue voor een goede sample. Uiteindelijk koos hij een hedendaagse soulzangeres met dat retrogevoel en bouwde het titelnummer van de plaat 4:44 rond haar sample. Voor Williams en de band is het nog steeds een „bizarre episode” dat plotseling de hele wereld de vocalen van hun nummer ‘Late Nights & Heartbreak’ hoorde.

„Zie je, iedereen houdt van die sound”, zegt Williams. Zelf heeft ze het niet zo op effecten en elektronica. Het geldt voor de hele band. De kans dat ze ooit gaan experimenteren met al te veel nieuwe technieken is klein. Williams: „Ik zal je eerlijk zeggen: toen de plaat van Jay-Z uitkwam, vroeg iedereen mij ook wat ik van Beyoncés album Lemonade vond en ik had het nog nooit beluisterd! Dus heb ik mijn huiswerk gedaan en weet je, haar stem… ik zou haar graag de blues horen zingen. Ze zou een geweldige soulzangeres kunnen zijn, maar haar materiaal is nu heel erg pop.”

Productionele trucjes

Toetsenist en liedjesschrijver James Graham heeft nog wel een suggestie voor de popkoningin. „Beyoncé zou een moderne Etta James kunnen zijn, een rol die ze ooit speelde in de film Cadillac Records. Als je alle productionele trucjes en effecten van haar album weg zou halen, kom je tot de kern van haar stem en teksten. Dan zou ze mij veel meer raken.”

Ook Durand Jones & The Indications zochten naar een oud geluid van nu. Durand Jones: „Het was echt ons doel om het zo te maken zoals de gasten van Daptone Records het deden met Sharon Jones en Charles Bradley. Zij hebben vanaf 2000 laten zien dat het kan, dat je die oude opnames kan benaderen.”

De band nam hun debuutplaat op met een 4-sporen tape in een kelder. Geen franje en liever meer gekraak dan minder. Het is een rauwe soulplaat geworden met de luie stem van Jones. „Maar op onze volgende plaat gaan we het anders doen”, zegt drummer Blake Rhein. „Er zijn veel bands die deze sound nastreven en je raakt snel verloren in die zee van aanbod. We moeten ons onderscheiden, misschien meer met het seventies-geluid van Marvin Gaye, met veel synthesizers. In elk geval gaan we opnemen in een studio met iets meer mogelijkheden, maar ons muzikantschap blijft voorop staan.”

Dat geluid kan alle kanten op, want hun achtergronden lopen sterk uiteen. Durand Jones groeide op onder de rook van New Orleans. In het kerkkoor deed hij het heel behoorlijk, maar hij was verlegen en koos voor de saxofoon en legde zich toe op kamermuziek. „Het moeilijkste dat ik ooit gedaan heb.” Ondertussen was een harde rock-’n-rollband in een identiteitscrisis geraakt. De bandleden ontdekten een gedeelde liefde voor hiphop en oude soulsamples. Zij vormden zich om naar een soulband, The Indications, en vonden toevalligerwijs in Jones hun leadzanger. Tot zijn eigen verbazing bleek hij een uitstekende stem te hebben en liedjes te kunnen schrijven.

Ook Hannah Williams zong voor het eerst in de kerk, zoals het een soulartiest betaamt. Ze kon eerder noten lezen dan woorden schrijven. „Ik worstelde ermee als klein meisje. Letters waren een mysterie, maar bolletjes met stokjes waren helder. Toen mijn moeder zei dat ik pas in het kerkkoor mocht zingen zodra ik woorden kon lezen, heb ik het binnen zes weken geleerd.” Haar vader was een muzikale priester en ze luisterden naar veel verschillende muziek. Lange tijd wilde ze operazangeres worden, maar behalve dat het moeilijk was, was het vooral weinig rock-’n-roll. En te weinig soul.

Eén grote familie

Ze dankt God nog altijd dat ze haar band heeft gevonden, want tussen haar en liedjesschrijver James Graham is een muzikale verliefdheid ontstaan. Zij: „Hij is mijn grootste inspiratie als het gaat om liedjes.” Hij: „Haar stem heeft alles waar ik altijd naar gezocht heb.” Williams denkt dat ze zich met die combinatie kunnen onderscheiden in het grote retro-soulaanbod, maar van felle concurrentie is volgens haar geen sprake. De internationale soulscene waar ze nu deel van uitmaken, is één grote familie. Of, zoals ze het zelf zegt: „Je ontmoet gewoon niet zoveel dickheads. Mensen zijn oprecht lief voor elkaar.”

Aan de andere kant van de oceaan beaamt Durand Jones dat. „Het is echt anders dan ik bijvoorbeeld gewend was uit de klassieke muziek. Daar is zoveel animositeit en competitie. In de soulscene leren we van elkaar.” De band heeft een uitgebreide playlist op Spotify staan met oude soulplaatjes die ze hebben ontdekt. Jones: „Dat is wat we doen, we willen elkaar obscure plaatjes laten horen en doorgronden hoe die sound in elkaar zit. En we helpen elkaar naar hetzelfde doel: goede soulmuziek maken.”

Hannah Williams was in 2012 al zo gelukkig om te worden opgenomen in die familie, en wel door haar voorbeeld Sharon Jones, die ze later nog vaker ontmoette. „De belangrijkste les die ze me meegaf was: ‘probeer nooit iemand anders te zijn’. Ik weet het, een enorm cliché, maar als het van je idool komt, onthoud je dat. Zij was niet bang om kwetsbaar te zijn, of er lelijk uit te zien, of lelijk te klinken.”

Op het podium bewijst Williams dat ze geluisterd heeft. Regelmatig zingt ze de hardste noten met wat ze noemt haar ‘stank face’. Ze trekt haar bovenlip op en van onder haar blauwe haren priemen haar ogen dodelijke naar het publiek. Ze meent elk woord dat ze zingt.

    • Leendert van der Valk