Wat kost een avondje journalistiek, en wie kijkt?

Publieke Omroep Met het nieuws dat de NPO miljoenen uitgeeft aan voetbal, komt ook de vraag weer op waarom de leiding snijdt in journalistiek op tv.

Nadia Moussaid van Brandpunt +, dat in 2019 verdwijnt. Moussaid vervangt vanaf 6 augustus de zwangere Eva Jinek. Foto Roger Cremers

Het nieuws dat de publieke omroep voor zo’n 16 miljoen euro aan Oranje-wedstrijden heeft gekocht, en dit maandenlang geheim hield, valt samen met de ophef over de 62 miljoen die de publieke omroep volgend jaar moet bezuinigen. De overheidssteun gaat omlaag naar 740 miljoen euro. De ophef betreft vooral de plannen om in journalistieke programma’s van NPO 2 te snijden. Terwijl informatie, cultuur en educatie de wettelijke kerntaken van de publieke omroep zijn. En voetbal niet.

We weten hoe duur voetbal-tv is, maar wat kost journalistiek op tv?

De NPO wil niet vertellen wat tv-programma’s kosten, maar geeft wel enig inzicht in de kosten per genre. Volgens de begroting van 2017 gaat na ‘Expressie’ (tv-series, cultuur, cabaret) het meeste geld naar ‘Nieuws en opinie’: 111 miljoen euro. ‘Sport’ staat op de vierde plaats, met 76,4 miljoen euro. De begroting 2018 geeft geen bedragen meer; alleen ruime percentages per zender.

Een derde van het budget van de NPO 2 gaat naar nieuws en opinie. De zender voor journalistiek, kennis en cultuur moet volgend jaar 7,5 miljoen bezuinigen op een budget van 95 miljoen euro. Volgens betrokkenen wordt Brandpunt+ geschrapt. Andere Tijden, Tegenlicht, Zembla en wetenschapsrubriek Focus moeten veel uitzendingen schrappen. Een uitzending van Tegenlicht (45 minuten) kost 100.000 euro, een uitzending van Brandpunt+ (20 minuten) kost pakweg 35.000 euro. Van één voetbalwedstrijd kun je dus minstens acht Tegenlichten maken, of zo’n dertig Brandpunten. De NPO stelt dat de plannen voor 2019 nog niet definitief zijn. Op 17 juli besluit de raad van bestuur.

Lees ook hoeveel geld de NPO uitgeeft aan voetbalrechten: NPO moet bezuinigen, maar Oranje mag wél wat kosten

Dit is geen bezuiniging

Bovengenoemde programma’s hebben wel heel andere kijkcijfers dan voetbal. Een avondje NPO 2 trekt 353.000 kijkers. En die kijkers zijn oud: gemiddeld 60 jaar. Na de grote publiekszenders (NPO 1, RTL 4 en SBS 6) is NPO 2 de vierde zender, met een marktaandeel van 6,9 procent.

Die lage kijkcijfers zijn ook mede de reden dat de NPO de zender wil vertimmeren. Nee, dit is geen bezuiniging op journalistiek, stelde tv-directeur Frans Klein onlangs in NRC, dit is vernieuwing. Volgens hem komt de Tegenlichtkijker al ruim voldoende aan zijn trekken bij de publiek omroep. Dus wil hij geld vrij maken voor nieuwe journalistieke programma’s waar jongeren en mensen uit andere sociale klassen naar gaan kijken.

Verschillende betrokkenen stellen dat de lage kijkcijfers een gevolg zijn van het beleid om hoofdzender NPO 1 te bevoordelen. NPO 1 is marktleider, met een marktaandeel van 23,9 procent, en wordt ontzien bij de bezuinigingen. Bovengenoemde programma’s moeten vaak opboksen tegen kijkcijferhits op de grote zusterzender. Zo stond op 13 mei de Tegenlicht over Pepe The Frog (348.000 kijkers) tegenover Boer Zoekt Vrouw (3 miljoen kijkers.)

Lees ook: NPO zet bijl in journalistieke programma’s

De gedupeerden zien de ingreep in de journalistiek ook als een machtsgreep van bestuursorgaan NPO. Netmanager Gijs van Beuzekom heeft over vaste rubrieken als Tegenlicht en Andere Tijden niet veel te vertellen. Inperking van die rubrieken geeft hem meer armslag om de zender naar eigen inzicht in te richten. Van Beuzekom wil niet reageren zolang de plannen niet definitief zijn, maar laat weten dat omroepen over de inhoud gaan, en niet de NPO.

De programmamakers stellen dat Van Beuzekom niet beseft wat hij allemaal weggooit. De redacties verzorgen ook allerlei nevenactiviteiten, zoals de grote geschiedenisseries (De Gouden Eeuw, etc.) door Andere Tijden; podcasts en bijeenkomsten door Tegenlicht; en wetenschappelijk nieuws voor NOS Nieuws, Radio 1 en podcasts door Focus.

Brandpunt+ is verbaasd dat het programma wordt geschrapt omdat het onlangs is verbouwd volgens de wensen van NPO: platformbreed en gericht op jongeren. Volgens eindredacteur Henk van der Aa bereikte hij online juist de millennials die de NPO zo amechtig zoekt – de jeugd die geen tv meer wil kijken.

    • Wilfred Takken