Tory-opstand blijft uit maar May zit nog in gevarenzone

Britse Brexit-problemen

Theresa May kan opgelucht adem halen, maar het wordt steeds lastiger voor haar een Brexit te vinden die genade vindt in de ogen van partijgenoten én Brussel.

May kan niet meer zonder gevolgen in het Lagerhuis beloven het onmogelijke mogelijk te maken. Foto Sen Dempsey/EPA

Alsof er niets aan de hand was voerde Theresa May dinsdag haar taken als premier uit. Ze ontmoette regeringsleiders uit Balkanlanden. Ze keek naar de straaljagers van de Royal Air Force die laag over Londen scheerden, onderdeel van de viering van het honderdjarige bestaan van de luchtmacht. Wie haar bezig zag, vraagt zich af: hebben de Brexiteers gegokt en verloren?

Het plotse vertrek van David Davis (Brexitzaken) en Boris Johnson (Buitenlandse Zaken), twee belangrijke ministers en kopstukken van de Brexit-campagne, heeft onrust veroorzaakt maar niet geleid tot massale muiterij. Prominente Brexiteers als Liam Fox (Buitenlandse Handel) en Michael Gove (Milieu en Landbouw) blijven vooralsnog op hun plek.

Op dit moment schatten zij dat hun politieke loopbaan beter gedijt als zij May trouw blijven. Ook wist May snel opvolgers voor Davis en Johnson te benoemen. De 51-jarige Jeremy Hunt en de 44-jarige Dominic Raab zijn bereid hun reputaties te verbinden aan May. De voorlopige conclusie: de premier is politiek nog niet giftig.

Lees ook hoe Brussel de ontwikkelingen volgt: Hoofdschuddend kijkt de EU naar Britse 'gebakken lucht'

Dat betekent niet dat de aanval voorbij is. Donderdag maakt ze een gedetailleerde versie van haar nieuwe Brexit-strategie bekend, waar de Europese Commissie op zal reageren. Volgende week begint een nieuwe onderhandelingsronde tussen ambtenaren van de EU en het Verenigd Koninkrijk over de Brexit. Dat zijn spannende momenten voor May.

Het lastige voor haar is dat de ruimte slinkt om haar partijgenoten te verzekeren dat de Brexit succesvol zal zijn en dat parlementaire soevereiniteit en beperking van economische schade beide mogelijk zijn. Dat komt omdat de Brexitonderhandelingen in een trechter uitgekomen zijn.

Startschot

Toen May in maart 2017 de EU formeel inlichtte over het Britse vertrek was dat het startschot voor de onderhandelingen met de Europese Commissie. Dat overleg ging over geld, de grens tussen Ierland en Noord-Ierland, de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en vice versa en andere scheidingsonderwerpen.

Tegelijk werd in Westminster ook onderhandeld over de Brexit. Die gesprekken, zowel binnen de Tories als in het Lagerhuis, gingen over hoeveel macht de regering had om zonder instemming van het parlement EU-regels om te zetten in Britse wetten, of terugkerende EU-bevoegdheden naar Londen zouden vloeien of naar de regionale deelparlementen, wat voor migratie en handelsbeleid er na uittreden gevoerd moest worden.

Lees ook hoe de onrust weer terugkeerde in het kabinet van May: Het lot van premier May hangt weer aan een zijden draadje

De twee circuits bewogen grotendeels langs elkaar. De keer dat ze samenkwamen leverde dat onmiddellijk politieke crises op. In december vorig jaar moest er een politieke afspraak komen over de Ierse grenskwestie. Pas na een nachtelijk thrilleroverleg tussen Londen, Brussel, Dublin en Belfast kon May een wollig geformuleerd compromis sluiten. Het betekende geen echte voortgang, maar was nodig om de gesprekken niet te laten klappen.

Actie reactie

Nu de moeilijkste besluiten genomen moeten worden, komt er een grotere overlap tussen de onderhandelingen. Een actie in Westminster, zorgt voor een reactie in Brussel. May kan niet meer zonder gevolgen in het Lagerhuis beloven het onmogelijke mogelijk te maken.

Ze probeert het nog wel. Maandag beweerde May in het Lagerhuis dat haar nieuwe strategie geen openingsbod is waar ze in de komende weken na Brussels aandringen concessies op zal doen. „We zullen een einde maken aan vrij verkeer van personen, aan de rechtsmacht van het EU-Hof. We zullen geen grote sommen geld jaarlijks aan de EU betalen”, zei de premier.

Als ze wel voor de handel in goederen en landbouwproducten onderdeel wil zijn van de interne markt, zoals ze voorstelt, zal de Europese Commissie in ieder geval eisen dat de Britten andere verplichtingen — zoals een financiële bijdrage en erkenning van het EU-Hof — overnemen.

Daar komt bij dat Labour haar nieuwe aanpak ook niet werkbaar vindt. Gezien de kritiek van de Brexiteers (50 tot 70 Tories) heeft May de oppositie hard nodig. May ontkomt dus niet aan concessies.

Steeds wanneer May in Brussel iets niet kan waar maken wat ze in Londen beloofde, zullen de Brexiteers waarschuwen dat zij een echte Brexit verkwanselt. En hoe vaker zij beet hebben, hoe sneller het draagvlak voor May binnen haar partij afbrokkelt. De Brexiteers konden May maandag niet snel ten val brengen, ze hebben wel het uithoudingsvermogen voor een putsch in slow motion.

    • Melle Garschagen