Opinie

Britse premier Theresa May raakt verstrikt in ‘softe Brexit’

Brexit verdeelt het Verenigd Koninkrijk, de Britse politiek, de Conservatieven én het kabinet van Theresa May tot op het bot. Dat is een moeilijk uitgangspunt voor een premier. Hoe kwetsbaar Mays politieke positie is en hoe lastig het is om zelfs haar eigen ministersploeg op één lijn te krijgen, blijkt uit het snel na elkaar opstappen van twee ministers en een staatssecretaris. Ze konden niet leven met een Brexit-koers die nog geen drie dagen oud is, die zelfs zó vers is dat de details nog niet eens bekend zijn.

Na maanden chaotische onderhandelingen had de Britse premier eindelijk een plan voor Brexit. Althans, haar kabinet bereikte vrijdag na 12 uur praten overeenstemming. De eenheid was van korte duur.

De Brexit-discussie in het VK draait sinds het referendum in essentie om de vraag hoe dicht het land bij de Europese Unie wil blijven. Voorstanders van een ‘harde Brexit’ willen vrijwel alle draden doorknippen; pleitbezorgers van een ‘softe Brexit’ willen uit de EU stappen, maar tegelijk nauw blijven samenwerken. Het compromis van dit weekend bevat zowel harde als zachte elementen.

Brexit-onderhandelaar David Davis en zijn rechterhand, staatssecretaris Steve Baker, stapten als eersten op. Davis werd de laatste tijd vaker door May gepasseerd en kon zich niet vinden in de nieuwe koers: te soft. Hij wordt vervangen door Dominic Raab, ook een zeer uitgesproken voorstander van Brexit.

Met het vertrek van de principiële Davis, zondagavond, hing de geur van muiterij in de lucht. Nog geen dag later volgde het ontslag van Boris Johnson, minister van Buitenlandse Zaken. Johnson was oorspronkelijk tegen Brexit, groeide toen uit tot het gezicht van het Brexit-kamp en keert zich nu tegen een pakket met zachte elementen. Met het vertrek van Johnson zit May opgescheept met een volwaardige politieke crisis. Johnson wordt vervangen door Jeremy Hunt, minister voor Volksgezondheid, die oorspronkelijk tegen Brexit was.

May stelt voor, zo blijkt uit een samenvatting van het plan, om het VK ook in de toekomst te laten deelnemen aan het vrij verkeer van goederen in de EU, maar ze wil af van het vrij verkeer van diensten en personen. Vrij verkeer van goederen schept duidelijkheid voor de industrie en landbouw en heeft daarnaast het grote voordeel dat de situatie aan de grens tussen Ierland en Noord-Ierland niet ingrijpend hoeft te veranderen. De grens zou na een Brexit in principe een EU-buitengrens worden, maar niemand wil om historische redenen terug naar grensposten in dat gebied. Of het uit praktisch oogpunt goed te regelen is dat er verschillende regimes zouden gelden voor goederen en diensten is niet duidelijk.

May wil geen vrij verkeer van personen, maar er moeten wel afspraken komen met de EU over rechten en plichten van EU-burgers in het VK en omgekeerd. Ook dat behoeft nadere uitwerking. Hetzelfde geldt voor de complexe formules die gevonden zijn voor de zeggenschap van het Europese Hof van Justitie – het Hof is de nachtmerrie van elke rechtgeaarde Brexiteer.

May heeft haar kaarten én haar politieke toekomst gezet op een softere Brexit dan veel Conservatieven lief is. Dat is haar op een muiterij komen te staan. De vraag is of ze die overleeft. Pas daarna is Europa weer aan zet. Ervan uitgaande dat de EU gebaat is bij een ordelijke scheiding en goede relaties na de Brexit, was het bemoedigend te zien dat de ‘softe Brexit’ niet geheel van tafel was. Het is te hopen dat iets van dat sentiment de huidige crisis in Londen overleeft.