Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Onze nationale ziekte: massale gekrenktheid

Een van de boeiendste verschijnselen van deze tijd is de massale gekrenktheid. En de dubbelzinnigheid daarover. Als anderen gekrenkt zijn, kijken we erop neer (‘slachtofferschap’). Als we zelf gekrenkt zijn, komt dat door onmetelijk onrecht. Gekrenktheid is nu ook deel van de politieke cultuur. Een gewoon protesterende burger, met een spandoek en misschien een megafoon, is een sufferd met een standpunt. Een gekrenkte burger, die zijn gekwetstheid zonder haperen met de buitenwereld deelt, kwalificeert meteen als politiek symbool en media-lieveling.

Zo is gekrenktheid, behalve een emotionele gesteldheid, ook een pressiemiddel geworden.

Maar wat ik me steeds afvraag: waar komt het vandaan? Ik geloof niet dat er eerder zoveel gekrenktheid in het openbare leven was.

Je hebt de voor de hand liggende verklaringen. De verdwijning van God, het individualisme, het narcisme: lichtgeraaktheid als product van een gebrek aan zelfrelativering dan wel overmatige eigenliefde.

Verschijnselen die versterkt worden door onze mediaconsumptie, en dan vooral de emotionele achtbaan die sociale media (‘sosjul miedia’) in de praktijk voor ons zijn.

Vooral de harde overgang van beloning naar afstraffing die de gebruikers ervaren, lijkt me nogal bevorderlijk voor al die gekrenktheid.

Eerst is er de stapeling van beloningen: de likes, de nieuwe vrienden, de volgers, de retweets. Het telkens oplichten van de rode bolletjes op het telefoonscherm - zodat in de hersenen de dopamine vrijkomt waarop we zo gesteld zijn.

Vervolgens de ervaring onbedoeld onderwerp van ophef te zijn. Eén onhandig woord of vergissing. Iemand die je woorden verkeerd samenvat. Iemand die je woorden ridiculiseert. En bam. Je dacht greep op het online beeld van je leven te hebben. Ineens heeft cyberspace je overgenomen.

Daarna blijk je, zoals iedereen, in zo’n Hollands hokje te passen, zodat anderen zich vrij voelen hun vooroordelen op jou en je omgeving los te laten. Racist, elite, supremacist, gutmensch. Je dacht een autonome eenling in de massa te zijn, nu blijk je, buiten jezelf om, vervormd tot een type, behorend bij een bepaalde claque. Een claque die vijandschap, intimidatie en trollen verdient: de standaardstrijd die online zo normaal is.

Zo ongeveer verlopen de voorstadia van onze gekrenktheid. We doen het onszelf aan. Ze zijn het product van onze populairste bezigheid, de straf voor onze verslaafdheid.

Dus je denkt: het zou wel verstandig zijn als we er iets tegen deden. Maar dat is politiek zo incorrect dat we voorlopig, vrees ik, liever onze gekrenktheid opvoeren.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jannetje Koelewijn.
    • Tom-Jan Meeus