Liu Xia niet langer gestraft voor haar liefde

Dissident

Na acht jaar huisarrest heeft China de weduwe van Nobelprijswinnaar en activist Liu Xiaobo laten gaan. De dichteres stapte dinsdag op het vliegtuig naar Duitsland.

De Chinese dichteres Liu Xia, weduwe van de vorig jaar overleden Nobelprijswinnaar, arriveert op het vliegveld van Helsinki. Ze mocht dinsdag na acht jaar huisarrest China verlaten.

„Ze houden me hier vast om de straf van Liu Xiaobo uit te zitten.” Dat verzuchtte Liu Xia, de weduwe van de Chinese Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo in mei van dit jaar nog in een telefoongesprek met haar schrijversvriend Liao Yiwu. „Ze moeten een regel aan de grondwet toevoegen: ‘Van Liu Xiaobo houden is een zware misdaad, een levenslange straf.’”

Aan die straf komt nu een einde. Dinsdag is dichter, schilder en fotograaf Liu Xia, na bijna acht jaar huisarrest, op het vliegtuig gestapt naar Duitsland. Ze is de weduwe van de Chinese dissident Liu Xiaobo, die vorig jaar overleed.

In het telefoongesprek, dat met Liu Xia’s medeweten online werd gezet, probeert Liao Yiwu haar te troosten door het spelen van Joodse muziek; het Jodendom heeft haar en haar man altijd gefascineerd. Op een andere opname is te horen dat hij het Joodse lied Dona Dona speelt. Dat gaat over een kalf dat naar de slachtbank wordt geleid terwijl er een vogel op zijn hoofd neerstrijkt: de vogel kan vrijuit wegvliegen, maar het kalf niet.

Indirect gestraft

Xia Liu kreeg haar huisarrest in 2010 opgelegd, kort nadat haar man tot grote woede van de Chinese autoriteiten de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Liu Xiaobo zat toen al vast voor het opstellen van Charta 08, een manifest waarin hij opriep tot de afschaffing van de éénpartijstaat en tot rechtstreekse verkiezingen. Zelf was Xia Liu niet eerder veroordeeld voor enig strafbaar feit. Ze had haar man zelfs afgeraden om het manifest te schrijven - ze wist tot hoeveel problemen dat zou leiden. Maar hem in het openbaar afvallen deed ze nooit. Ze vormde een brug tussen haar echtgenoot en de buitenwereld. Die rol werd haar niet meer gegund toen hij door de Nobelprijs nog veel sterker in de internationale belangstelling kwam te staan.

Medische behandeling

Liu Xia’s toestand baarde de internationale gemeenschap zorgen. Toen haar man in juli 2017 in de gevangenis overleed aan de gevolgen van leverkanker verviel ze in een zware klinische depressie. De Verenigde Naties, en vooral bondskanselier Angela Merkel van Duitsland, drongen er meermaals bij de Chinese autoriteiten op aan dat zij uit het land mocht vertrekken. Liu Xia klaagde over alle surveillance-apparatuur in haar appartement en de veiligheidsmensen die altijd in de buurt waren: nooit kon ze alleen zijn. Vanuit de gevangenis liet ze weten dat het voor haar gemakkelijker en aantrekkelijk was om dood te gaan dan om door te leven.

Uiteindelijk mocht Liu Xia dan toch echt weg, naar Duitsland. Dat nieuws kwam dinsdag één dag na een ontmoeting tussen de Chinese premier Li Keqiang en Merkel in Duitsland. Volgens het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zal zij in Duitsland een medische behandeling ondergaan. Ook komt ze daar waarschijnlijk in aanmerking voor een kunstenaarsbeurs.

Liu Xia is dichteres, schilderes en fotografe. Ze fotografeerde onder meer poppen die het uitschreeuwen in een onverschillige wereld. Over haar man schreef ze in het gedicht ’1989’:

ik was er nog niet aan toegekomen om iets tegen je te zeggen

toen je een persoon in het nieuws werd

ik keek met iedereen samen naar je op

ik werd er doodmoe van

dus ging ik maar ergens buiten de menigte staan

ik stak een sigaret op

en keek naar de lucht

    • Garrie van Pinxteren