Opinie

    • Maxim Februari

De kattenkwestie is groter dan ze lijkt

Als we de plaats van de kat in de natuurlijke orde begrijpen, begrijpen we de plaats van de mens ook beter. De kat is een schepping van de mens, ze komt bijvoorbeeld niet in de Bijbel voor. Schapen duiken tweehonderdvijfenzeventig keer op, het wemelt van geiten, ezels, vissen, lammeren, leeuwen, slangen – maar geen kat. Dat werpt de vraag op naar de plaats van de kat in de schepping, in de natuur en het Antropoceen.

Ik herinner me uit de documentaire Secret Life of The Cat van de BBC dat de huiskat daar wordt gezien als onze enige bemiddelaar in het contact met de wilde natuur. Volgens de film, gemaakt in samenwerking met het Royal Veterinary College, behoort de hond intussen tot de samenleving. De kat staat nog met twee poten daarbuiten en is daarmee een directe link vanuit onze dagelijkse cultuur naar het ongetemde.

Nu het schuldgevoel toeneemt over de schade die de mens aanricht op aarde, krijgt de kat vanzelf een deel van die schuld op zich. Mens en kat leven al 130.000 jaar samen en hun aanwezigheid op aarde is niet zonder gevolgen. De mens grijpt met zijn technologie in het klimaat in, erodeert de bodem, verandert de zeeën; de kat doodt jaarlijks miljarden vogels en knaagdieren, en ze wordt verantwoordelijk gehouden voor de mondiale uitroeiing van 33 soorten. Als er sprake is van een Antropoceen, een door de mens gedomineerd tijdperk, is er tegelijk sprake van een Cattoceen.

De mens is dus enerzijds verantwoordelijk voor de huiskat, aangezien die door hem is opgevoed. Op de vraag waarom katten niet voorkomen in de Bijbel, suggereert een dominee online iets dergelijks. „Ongetwijfeld zijn ze bij de schepping door God de Schepper geformeerd, maar de wijze waarop zij toen leefden kan verschillen van zoals we ze vandaag kennen.” Aan de andere kant staat de kat buiten de menselijke beschaving en hoort ze juist nog tot die wilde schepping. Zoals de mens zelf ook deel uitmaakt van de natuur.

In zijn schuldbesef rondom afval, vliegreizen, voedselproductie, gaswinning – in zijn schuldbesef rondom de beschaving kortom, probeert de mens tegenwoordig nadruk te leggen op die natuurlijke oorsprong. Hij mag dan een menselijke beschaving op zijn geweten hebben, hij is aan de andere kant niets anders dan een optelsom van zakjes moleculen, een builtje plasma, een handjevol hersencellen. De mens is in het Antropoceenverhaal dan wel verantwoordelijk voor het lot van de aarde, hij is zelf ook gewoon maar een schepje aarde. Uit stof gemaakt, tot stof weerkerend.

Een paar weken geleden vond in Los Angeles een International Space Development Conference plaats, waar de plaats van de mens in de natuur nog eens extra werd benadrukt. We bleken niet alleen verbonden met de aarde, maar met de kosmos in zijn geheel. De fameuze linguïst Noam Chomsky kwam spreken over grammatica van aliens, en zo haalde de conferentie het nieuws. In het algemeen leken de wetenschappers het erover eens dat de taal van buitenaardse wezens dezelfde onderliggende structuur heeft als onze aardse talen.

In een verslag van de bijeenkomst concludeerde schrijver Eric Mack dat het universum aspecten heeft die, inderdaad, universeel zijn. „Hoewel hypothetische aliens in verschillende werelden zich erg anders geëvolueerd kunnen hebben dan wij, moeten alle soorten – en dus ook alle talen – wel voortkomen uit in wezen dezelfde elementaire soep.” En zo paste deze conferentie wonderwel in het hedendaagse streven van de mens om zich vanuit de cultuur de natuur in te manoeuvreren.

We komen voort uit dezelfde basissoep waar ook de kat uit is gevist. We staan misschien niet met twee poten, maar dan toch nog met één been in de wildheid. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat juist de SGP eerder dit jaar het plan opwierp om katten aan te lijnen: de kwestie is religieus of althans kosmologisch van aard. De mythische zondeval heeft geleid tot beschaving en tegelijk tot een situatie waarin de leeuw niet langer vreedzaam naast het lam ligt. De mens is steenkolencentrales gaan bouwen en de kat is de grootste bedreiging voor de wildstand geworden.

Volgens de een vraagt deze toestand om ingrijpen. De Lijst Smolders kwam vorig jaar met een zerotolerancebeleid voor katten, met toezichthouders en al. De SGP in het Zeeuwse Kapelle pleitte voor een tuigje met een riempje. Volgens de ander is de kat nu eenmaal een wild wezen. Televisierechter Frank Visser noemde het plan van de SGP ‘volkomen tegen de natuur’. Een kat, zei hij, ‘hou je niet binnen, al moet-ie door het wc-raam’.

De kattenkwestie is al met al veel groter dan ze lijkt: ze draait om de vraag hoe verantwoordelijk we zijn voor de soep waar we uit komen. Behoren kat en mens tot de natuur? Definieer natuur.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.
    • Maxim Februari