Strafrechtelijk onderzoek naar misstanden in brandstofbranche

Producenten en handelaren gebruikten illegale afvalstoffen voor stookolie. In brandstoffen voor West-Afrika werden buitensporig veel kankerverwekkende stoffen aangetroffen.

Een tanker in de Tweede Petroleumhaven in Rotterdam. Foto iStock

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) doet strafrechtelijk onderzoek naar meerdere brandstofbedrijven die zich de afgelopen jaren niet hebben gehouden aan de Europese regels voor chemische stoffen. Dat meldt een woordvoerder van de inspectie aan NRC naar aanleiding van een rapport over misstanden binnen de Nederlandse brandstofbranche, dat maandag gepubliceerd is. Het gaat om zes onderzoeken naar producenten en handelaren van stookolie voor de zeevaart of autobrandstoffen die naar West-Afrika geëxporteerd werden.

Bedrijven beschrijven volgens de inspectie niet de risico’s van hun brandstoffen voor mens en milieu en melden niet - of onvoldoende - wat er in zit. “Gebruikers, hulpverleners, toezichthouders en terminals hebben daardoor geen betrouwbaar beeld van de gevaren van de mengsels”, concludeert de ILT. Staatssecretaris Van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66) noemt de conclusies van het rapport in een brief aan de Kamer “zorgwekkend”.

Blendstocks met afvalstoffen

Al in 2012 was duidelijk dat op grote schaal wordt gefraudeerd bij de handel in stookolie: Fraude met giftige stookolie neemt toe

Er lopen vier strafrechtelijke onderzoeken naar bedrijven die betrokken zijn bij de productie van stookolie, en nog eens twee naar de export van benzine en diesel naar West-Afrika. De woordvoerder wil niet zeggen om welke bedrijven het gaan omdat het onderzoek nog loopt. Ook is inmiddels al bij alle onderzochte twintig stookolie-bedrijven - ongeveer de helft van de branche - bestuursrechtelijk opgetreden bij producenten van stookolie, en een keer bij brandstofhandelaren. Ze kregen een waarschuwing of de ILT dreigde met een dwangsom als ze hun werkwijze niet aanpasten. Bij een deel van de bedrijven is dat inmiddels al gebeurd.

Het gaat om de productie zogeheten blendstocks, mengsels van verschillende stoffen. Die worden onder meer op grote schaal gebruikt voor diesel en benzine voor de West-Afrikaanse markt, waar lagere kwaliteitseisen gelden. Bij het bedrijf waar strafrechtelijk onderzoek naar wordt gedaan, was de concentratie van bepaalde giftige stoffen in de brandstof hoger dan ze hadden opgegeven.

De productie van ongezonde blendstocks is wel toegestaan in de EU, ook al mogen auto’s in lidstaten er niet op rijden omdat uitlaatgassen te veel fijnstof en andere kankerverwekkende stoffen bevatten. De inspectie concludeerde dat bepaalde brandstoffen 300 keer meer zwavel bevatten dan in de EU is toegestaan. Voor benzine werd “op grote schaal” gebruik gemaakt van het kankerverwekkende mangaan en benzeen.

Voor stookolie voor zeeschepen, zogeheten bunkerolie, gebruiken producenten vaak restanten van productieprocessen uit raffinaderijen en de chemische industrie. Volgens de inspectie wordt niet nauwkeurig bijgehouden om wat voor mengsels het gaat en wat voor eindproduct bedrijven samenstellen. Twee van de zeven gecontroleerde handelaren gebruikten afvalstoffen in bunkerolie. Dat is illegaal, concludeert de ILT. Uit strafrechtelijk onderzoek moet onder meer blijken of bedrijven bewust gevaarlijk afval hebben weggemengd.

‘Bewustzijn bij bedrijven belangrijk’

Lees over de olietanker die onlangs stookolie verloor na een botsing in de Rotterdamse haven: Zijn de met olie besmeurde vogels nog te redden?

De Rotterdamse haven produceert jaarlijks tien miljoen ton aan brandstoffen voor de zeescheepvaart. Daarmee staat het op de derde plek wereldwijd en is het de grootste van Europa. Jaarlijks tanken ongeveer 20.000 schepen in Rotterdam hun tank vol. Enkele tientallen bedrijven zijn inmiddels gecontroleerd, de ILT zegt uiteindelijk de hele sector te willen onderzoeken.

Staatssecretaris Van Veldhoven zet in op strengere handhaving en hoopt “dat de brandstofsector zich meer bewust wordt van de noodzaak om stil te staan bij de milieuhygiënische gevolgen van de producten die hij op de markt brengt”. Tegelijkertijd erkent Van Veldhoven dat momenteel niet voorkomen kan worden dat bedrijven gebruik maken van de lagere normen buiten de EU.

Na de zomer volgt een rapportage waaruit moet blijken of de bedrijven die brandstof exporteren naar Afrika zich houden aan internationale milieurichtlijnen.

Correctie (9 juli 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat er een strafrechtelijk onderzoek loopt naar de export van autobrandstoffen naar West-Afrika. Er lopen echter twee strafrechtelijke onderzoeken. Ook stond dat staatssecretaris Van Veldhoven van het CDA is, maar de politica is van D66.

    • Christiaan Paauwe