Opinie

    • Menno Tamminga

Hoe had Poetin dat gasakkoord gesloten?

Wiebes en het kabinet zijn nog steeds de gevangene van afspraken uit 1963, toen het Groningse gas ging stromen. De laatste fase van de gaswinning had hét moment kunnen zijn voor een Poetineske putsch.

Heeft dan niemand Vladimir Poetin gebeld? Je kunt van de Russische president zeggen wat je wilt, maar ervaring in onderhandelingen met energieconcerns - dát heeft ’ie. Hij had, áls hij het had gewild en áls het kabinet hem had gepolst (kleine kans, MH17) wat tips kunnen geven over hoe je als machthebber met Shell en ExxonMobil onderhandelt over de verdeling van de kosten en opbrengsten van het Groningse gas.

Maar helaas. Ik zie nergens de hand van Poetin. De uitkomst is een win-win voor de oliereuzen. De rijksoverheid betaalt een groter deel van de kosten en neemt genoegen met minder inkomsten. Dat kost de schatkist 1,65 miljard euro aan aardgasbaten tot en met 2022, schreef minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) vorige week aan de Tweede Kamer. Verder steken de oliemaatschappijen én de overheid elk 500 miljoen euro in de economie van Groningen. Maar mede dankzij de nieuwe afspraken betalen de olieconcerns feitelijk maar 135 miljoen euro en de overheid 865 miljoen.

Conclusie: Eric Wiebes, minister van Economische Zaken en Klimaat (VVD), is een dure onderhandelaar.

Hoe zou Poetin dit hebben aangepakt? In 2006 ontfutselde hij Shell met veel aplomb en onder bedreiging van de Russische staatsmacht de meerderheid van de aandelen in Sachalin II, een rijk olie- en gasveld. Poetin schermde met schadeclaims van 50 miljard dollar vanwege milieu-overtredingen. Rusland betaalde overigens wel voor het aandelenpakket dat Shell en diens Japanse partner opgaven. Maar dat was meer een tegemoetkoming in eerder gemaakte kosten dan de waarde van de toekomstige winsten. Niet dat ik hier minister Wiebes chantageachtige praktijken wil aanbevelen, maar…

Lees ook dit achtergrondverhaal over Shell, NAM en Groningen: Een streep onder het gastijdperk

Wiebes en het kabinet zijn nog steeds de gevangene van afspraken uit 1963, toen het gas ging stromen. De rijksoverheid, Shell en ExxonMobil kunnen niks zonder elkaar. De NAM, de Nederlandse Aardoliemaatschappij, is hun ‘werktuig’. De NAM heeft de kennis en wint het gas. Shell en ExxonMobil zijn eigenaar van de NAM en romen de winst af met dividend. De overheid is eigenaar van het gas en roomt de gasopbrengsten af ten behoeve van de schatkist.

De laatste fase van de gaswinning is nu begonnen. Dat was hét moment voor een Poetineske putsch. Als de NAM meer inkomsten claimt, kan ik op één voorwaarde akkoord gaan, had Wiebes tegen de olieconcerns moeten zeggen. Jullie meer geld? Dan wil ik meer NAM. Er komt een nieuwe NAM en de overheid wordt voor eenderde eigenaar. Die nieuwe NAM neemt alle bezittingen van de bestaande NAM over, met uitzondering van de schadeclaims. Jullie hebben beloofd dat te betalen, had Wiebes moeten zeggen, dus ga je gang.

Denken jullie zelf nog aan schadeclaims omdat de NAM de gaswinning moet stoppen? Droom lekker verder. De stopzetting is normaal ondernemingsrisico. Iedereen wist dat gaswinning eindig is, welnu: het einde komt wat vroeger. Jullie dachten toch niet dat jullie particuliere belang boven het publieke belang van veiligheid in Groningen gaat?

O, nog iets. Jullie steken via de NAM net als wij 500 miljoen euro in de economie van Groningen. En 500 is 500 hè. Dat zijn geen aftrekbare kosten of zoiets. Dus niet: 500 miljoen zeggen en 135 miljoen doen. Dat zou potsierlijk zijn.

En trouwens, jullie raden nooit wie ik vorige week nog aan de telefoon had… Vladimir Poetin. Ja, de man van Sachalin II. Die had een paar scherpe tips voor me vandaag. Man, man, wat een kerel. Maar ja, dit is Nederland, niet Rusland. En ik ben geen Poetin, maar gewoon Eric Wiebes. Wees er maar blij mee. En daar tekenen graag. Bij het kruisje.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

    • Menno Tamminga