Een ziekenhuis in verval

Slotervaartziekenhuis Vier jaar geleden dreigde het Slotervaartziekenhuis ten onder te gaan aan geldgebrek, interne ruzies, belangenverstrengeling en een onvoorspelbare eigenaar. Overname door zakenmannen moest redding brengen. Maar de patiënt is niet echt opgeknapt.

Foto Olivier Middendorp

In de hitte zoeken patiënten van het MC Slotervaart door stofwolken een weg naar binnen. Een drilboor galmt over het ziekenhuisterrein, dat gevuld is met kabels en buizen, betonnen platen en stalen containers. Eén buitenportiek van een ziekenhuisetage is afgezet met rood-wit hekwerk.

Het is al maanden een hindernisbaan rondom het ziekenhuis. Lange rijen hekwerk proberen bezoekers als marmotten naar de juiste route te leiden.

Het onderhoud binnen is wat er voor patiënten werkelijk toe doet. Dat liet lang op zich wachten. De machines om operatie-instrumenten te steriliseren zijn regelmatig kapot, de MRI-scanner is verouderd. De klimaatbeheersing in de operatiekamers werkt niet altijd goed. Noem het achterstallig onderhoud, noem het zuinigheid.

Artsen vertellen er – anoniem – over tegen NRC en Het Parool. Het ziekenhuis maakte de problemen niet openbaar.

Eind 2016 ontdekte de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd tien ‘tekortkomingen’ rondom de operaties in het ziekenhuis. Het ziekenhuis zorgde dat de meeste binnen een half jaar werden opgelost. Zo installeerde het nieuwe luchtbeheersystemen in de operatiekamers.

Het ging allemaal niet van harte, volgens de inspectie. Die stelde „dat langdurige inspectiedruk nodig was om het MC Slotervaart zover te krijgen alle noodzakelijke maatregelen ook daadwerkelijk te nemen”.

Vorige maand ging het weer mis. Het ziekenhuis sloot noodgedwongen alle zeven operatiekamers én de spoedeisende hulp, wel vier dagen lang. Het ziekenhuis liet het niet aan patiënten, de verzekeraar of de inspectie weten.

Wéér die luchtbeheersystemen. Een vrouw deelde online haar ongemak. „De 1e geplande operatiedatum, 14 mei, ging niet door omdat ‘het instrumentarium niet op tijd geleverd kon worden’. De 2e operatiedatum, 7 juni, zat ik 4 uur in mijn operatiehemdje te wachten en kon de operatie niet doorgaan omdat het klimaatsysteem van de ok kapot was gegaan.”

Schimmige leningen

Vier jaar geleden werden de nieuwe eigenaren als verlossers binnengehaald: de zakenmannen Loek Winter, Willem de Boer en Dirk Brouwer. Ze hadden al een ziekenhuis in Lelystad. Alle hoop was op hen gevestigd. Er moest verandering komen.

Al sinds de opening in 1975 leed het ziekenhuis veelvuldig verlies. In 2006 werd het overeind gehouden door een grondspeculant uit Beverwijk, Jan Schram. Maar de nieuwe leiding wist het eigen geld en dat van hun patiënten niet altijd goed te scheiden. Er kwamen opdrachten aan bevriende partijen. Bestuursvoorzitter Aysel Erbudak had geen salaris maar leefde op de creditcard van het ziekenhuis. Er loopt een strafzaak tegen haar.

Na het overlijden van de grondspeculant zorgden interne conflicten voor onrust. Een machtsstrijd brak uit. Erbudak kreeg ruzie met artsen, zorgverzekeraar en commissarissen en werd ontslagen. Na haar vertrek bleef het ziekenhuis stuurloos achter en kwam in geldnood.

Nu zou er rust komen. Vlak voor de overname door het trio in 2013 zei medisch specialist en bestuurder Dees Brandjes vol vertrouwen: „Bij verkoop aan Loek Winter is de eigenaar straks niet meer een grondhandelaar, maar een betrouwbare zorgpartner.”

Nu, na vier jaar, lijkt er weinig veranderd. Het personeel vreest opnieuw een bankroet. Er is sprake van opdrachten aan bevriende partijen, van achterstallig onderhoud, ruzies tussen directie en staf en schimmige leningen, blijkt uit onderzoek van NRC. Een op de tien banen staat op het spel. Niemand weet hoe het ziekenhuis er echt voor staat. Dat klemt, omdat een ziekenhuis niet een gewoon bedrijf is: MC Slotervaart draait jaarlijks op 120 miljoen euro premiegeld dat Nederlandse verzekerden verplicht afdragen.

Foto Koen Suyk/ANP

Zieke kinderen

De dagelijkse leiding van het ziekenhuis is in handen van eigenaar en bestuursvoorzitter Willem de Boer. Hij is begin veertig, denkt snel en heeft opvallend blauwe ogen. Hij komt niet uit de zorg. Hij was vice president bij de Amerikaanse zakenbank Merrill Lynch in Londen en werd investeerder. Op deze zomerse dag draagt hij een nonchalant overhemd boven leren bootschoenen met gevlochten veter aan de buitenzoom.

Hij maakte de afgelopen jaren enkele ingrijpende keuzes. De in het ziekenhuis minder vaak voorkomende en duurdere behandelingen stootte hij af. Zo kun je in het ziekenhuis niet meer bevallen en worden geen zieke kinderen meer behandeld. De ziekenhuisapotheek is verkocht.

Behandelingen die winstgevender zijn en waar het ziekenhuis goed in is, breidde hij juist uit – slaapproblemen, overgewicht. Van oudsher is het ziekenhuis goed in maagverkleiningen. Het ziekenhuis kromp, de omzet daalde de afgelopen vier jaar met een kwart.

Het kan gewoon niet anders, zo redeneert De Boer. Recent onderzoek door een extern bureau liet bijvoorbeeld zien dat de productie van chirurgen te laag is en hun kosten te hoog zijn. In de scenario’s die circuleren moet 10 tot 15 procent van de medisch specialisten eruit. De medisch specialisten hebben het vertrouwen in de directie verloren, een mediator is ingeschakeld.

De Boer is bereid om met zijn collega-bestuurder Mariska Tichem toe te lichten hoe het ziekenhuis ervoor staat. De sanering, zegt De Boer in een kamer op de vijfde verdieping, komt niet uit het niets. Bij hun komst hebben de nieuwe eigenaren „een aantal zaken wel geadresseerd, maar niet geïmplementeerd. We zien nu dat we dat wel moeten doen.” Er zijn te veel artsen in dienst, bedoelt hij.

Zij wijst nog eens op het recente onderzoek: „Het is een feit dat we mogelijk te veel medisch specialisten in dienst hebben, zo blijkt uit de analyse van adviesbureau Logex.”

Maar hoe onafhankelijk is dat bureau? De eigenaar is een huidig zakenpartner van De Boer. De baas van Logex was tot voor kort mede-eigenaar en bestuurder van het MC Slotervaart.

Nog steeds gunnen de eigenaren van het ziekenhuis opdrachten aan bekenden. Vorig jaar huurde het ziekenhuis operatieruimte bij een bedrijf dat eigendom is van aandeelhouder en toen nog bestuurder Loek Winter. Het gaat om een opdracht van een kleine 20.000 euro.

Veel meer geld vloeit naar het verder onbekende bedrijfje Cashcure dat hulp biedt bij het versturen en innen van ziekenhuisrekeningen. Uit interne documenten in bezit van NRC blijkt dat de ziekenhuizen in Amsterdam en Lelystad jaarlijks rond de 800.000 euro betalen aan Cashcure.

Een van de oprichters van Cashcure heet Han van de Haar. Het bedrijfje stond een tijd op zijn privé-adres. Het heeft volgens de Kamer van Koophandel nul werknemers en publiceerde nooit een jaarverslag. Een directeur van Cashcure zegt desgevraagd dat de omzet 1,2 miljoen bedraagt.

Van de Haar is ook ‘manager financiën & control’ van MC Slotervaart en van het ziekenhuis in Lelystad. Uit documenten blijkt dat hij namens de ziekenhuizen de opdrachten aan Cashcure verstrekt. In wezen sloot hij in 2014 een langlopend contract met zichzelf. Een van de aandeelhouders van Cashcure is, opnieuw, zakenpartner van De Boer en consorten. Een andere aandeelhouder werkte vier jaar lang op tijdelijke basis bij het ziekenhuis terwijl zij vanuit haar bedrijf de facturen aan collega Van de Haar verstuurde.

Hoe zakelijk zijn al deze transacties? Vloeit hier niet geld van het ziekenhuis naar bevriende partijen? Ondanks de oprichtingsakte en andere documenten ontkent Van de Haar ooit betrokken te zijn geweest bij Cashcure. Maar zijn betrokkenheid wordt ook door een van de andere oprichters van het bedrijf bevestigd.

Ook De Boer heeft moeite om zich sommige opmerkelijke transacties te herinneren. Uit interne stukken blijkt dat het ziekenhuis bijvoorbeeld nog altijd geld betaalt aan de nazaten van de vorige eigenaar van het ziekenhuis, de erven van grondspeculant Schram. Eind vorig jaar maakte het ziekenhuis 125.000 euro provisie over naar een investeringsvehikel van Schram, een paar maanden geleden nog 233.000 euro boeterente. Zijn de nazaten van Schram nog betrokken bij het ziekenhuis?

De Boer puft een stoot lucht tussen zijn lippen. Pfft. „Nee.”

Leent het ziekenhuis dan niet bij de erven van Schram?

„Nee, voor zover ik weet niet.”

Na aandringen belooft hij het uit te zoeken. „Dat zal ik bij Han [van de Haar] moeten checken.”

De woordvoerder laat een paar dagen later weten dat er inderdaad provisie betaald is en een boeterente voor een lening die nooit is afgesloten. Het ging om een verbouwing vorig jaar voor 5 miljoen euro waarvoor nog geen financier was gevonden. Er volgt een ingewikkelde uitleg.

Schram was bereid zich te committeren. Daar was die provisie voor. De boeterente was voor „een stuk van de rente die zij misliepen doordat wij hun financiering niet hebben getrokken”. Kortom, het ziekenhuis betaalde 3,5 ton voor een niet-bestaande lening van 5 miljoen – omgerekend meer dan 7 procent, een zeer hoog tarief. Het duidt op onzakelijkheid, of op grote financiële problemen.

Spitfire

Hoe het ziekenhuis er vier jaar na de overname voorstaat, is misschien wel het grootste raadsel. Het deponeert zijn resultaten al jaren met grote vertraging. Afwisselende accountants waarschuwen steeds opnieuw voor het risico op faillissement.

De laatst bekende cijfers zijn die over 2016 en die heeft de accountant niet goedgekeurd. In 2015 vond de accountant nog „een materiële fout” waardoor de omzet met een paar miljoen te hoog was voorgesteld. Ook het jarenlange „adviseurschap” van voormalig bestuurders Dees Brandjes en Jos Beijnen riep vragen op bij de accountant. Los van hun beloning als bestuurder en/of medisch specialist kregen zij meer dan 860.000 euro voor adviezen in juridische procedures. Voor de reden daarvan kon de accountant in 2015 geen geschikte onderbouwing vinden.

Maar De Boer betwist dat de cijfers van het ziekenhuis zwak zijn: het heeft relatief weinig schuld en een sterk incasseringsvermogen. „Op zich heeft MC Slotervaart een prima uitgangspositie.” Maar er is wel geld nodig voor achterstallig onderhoud. Op dat punt loopt de druk op.

De Boer verzekert dat hij, Winter en Brouwer de enige eigenaren zijn van het ziekenhuis, maar de buitenwacht kan dat niet verifiëren. Aandeelhouder Brouwer is een voormalige collega van De Boer bij Merrill Lynch. Hij heeft boven al zijn bedrijven een holding op Curaçao, op het adres van een trustkantoor. Het deponeert geen openbare cijfers.

Willem de Boer had tot eind 2015 zijn aandelen in het Slotervaartziekenhuis ondergebracht in een bedrijf dat eigendom was van een anonieme Cypriotische onderneming. Het bedrijf is opgeheven.

Spitfire Global BV, het Nederlandse bedrijf van De Boer waarin zijn aandelen van het MC Slotervaart zitten, heeft ruim 22 miljoen schuld – veel meer dan de bezittingen in dat bedrijf. Het heeft onduidelijke financiële banden met bedrijven in de belastingparadijzen Britse Maagdeneilanden en Guernsey. De Boer heeft ook privé hypothecaire leningen van meer dan 1,2 miljoen euro tegen 8 procent rente afgesloten bij een bedrijf op de Britse Maagdeneilanden, en Spitfire heeft die leningen onlangs overgenomen.

De schuld van Spitfire zou nu weg zijn. De Boer: „Op zich is het allemaal niet zo spannend. Omdat ik jarenlang in Londen heb gewoond is die structuur ooit zo neergezet. In Nederland leidt dat veel af.” Al die informatie moet nog gepubliceerd worden.

Het ziekenhuis wisselt regelmatig van boekencontroleur. KPMG in 2014. EY in 2015 en 2016. Nu is er weer een nieuwe. Voor zover bekend is MC Slotervaart het eerste ziekenhuis van Nederland dat zich niet door een van de grote vier accountantskantoren laat controleren. Een relatief klein kantoor met ruim honderd medewerkers uit Dordrecht zal de cijfers over 2017 beoordelen.

Correctie (11 juli 2018): In een eerdere versie stond dat de nieuwe accountant 8 medewerkers heeft en geen jaarverslag publiceert. De accountant heeft ruim honderd werknemers en publiceert wel een jaarverslag.

Correctie (10 juli 2018): in een eerdere versie van dit verhaal stond dat de MRI’s verouderd zijn. Het gaat om de enige MRI-scanner die verouderd is.

    • Jeroen Wester