Droogte laat het oude landschap zien

Topografie

Voor archeologen is het een buitenkans: de droogte legt begraven landschappen bloot. En er hoeft geen schop de grond in.

Landerijen in Soerendonk. De groene lijnen markeren sloten die ruim veertig jaar geleden werden gedempt. Daar kan de aangeplante maïs nog water vinden, waar hij op andere plekken verdort. Foto Twan van der Heijden

Boer Twan van der Heijden heeft met een drone een onthullende foto van zijn maïsvelden gemaakt. Daarop zie je dat zijn land is verdord, door de droogte, maar dat langs enkele lijnen in het landschap de maïs wel groen is. Op die lijnen lagen tot ruim veertig jaar geleden sloten.

„Je ziet de situatie van vóór de ruilverkaveling”, vertelt Van der Heijden (35), voornamelijk akkerbouwer, en houder van negenhonderd vleesvarkens waaraan hij de maïs voert. „Op de plaats van de oude sloten staat de maïs hoger, mooi in het groen.”

De belangstelling voor de foto is groot. Journalisten bellen hem suf en op sociale media regent het reacties, met verwijzingen naar Engeland, waar op luchtfoto’s goed te zien is hoe de droogte de contouren van verdwenen schuurtjes, nederzettingen en complete negentiende-eeuwse siertuinen heeft verraden. De patronen in het landschap van het Oost-Brabantse Soerendonk komen volgens Van der Heijden overeen met een oude kaart van het gebied, en met de mondelinge overlevering. „Mijn oma kende de kleine perceeltjes nog.”

Bekijk ook: Vijftig tinten geel: droogte in Nederland

De vraag dringt zich op waarom gedempte sloten kennelijk meer water bevatten dan hun omgeving. „Vermoedelijk zijn de oude slootjes opgevuld met materiaal dat het vocht beter vasthoudt dan het omringende zandgebied”, meldt grondwaterexpert Perry de Louw van waterinstituut Deltares. „Denk aan grond met een hoog organisch stofgehalte, of een wat zavelige of lemige zandgrond. Die hebben naast goede vochthoudende eigenschappen ook zeer goeie capillaire eigenschappen. Dit betekent dat er veel makkelijker van grotere diepte grondwater kan opstijgen en de wortelzone kan bereiken.”

Voor archeologen is de droogte een buitenkansje. Heleen van Londen, docent landschapsarcheologie aan de Universiteit van Amsterdam: „Je kunt de topografie van een gebied in beeld krijgen zonder een schop in de grond te hoeven steken, en als je een schop in de grond wilt steken, kun je dat gericht doen.” Ze spreekt van zogenoemde crop marks zoals die met luchtfoto’s goed te zien zijn, en die door de droogte een groter contrast krijgen. Niet alleen gedempte sloten kunnen oude structuren in het landschap ineens zichtbaar maken, stelt ze. Dat kan ook als veengrond oxideert of klei inklinkt. „Dergelijke patronen kunnen van grote betekenis zijn voor de bestudering en bescherming van oude, zogenoemde begraven landschappen – zeker als er weinig of geen oude kaarten van het gebied bestaan.”

Boer Van der Heijden hoopt intussen vurig op regen. „Binnen twee weken. Het gaat nu om de kolf van de maïs. Die moet zich zetten.”

Lees ook: De economie kan deze droogte uitstekend aan
    • Arjen Schreuder