Erdogans redder eist nu zijn beloning

Turkije De nationalistische MHP-leider Bahceli hielp president Erdogan aan zijn verkiezingszege. Nu wil hij zijn invloed laten gelden.

Aanhangers van de Turkse MHP, een bondgenoot van president Erdogan, vieren dat de partij de kiesdrempel haalde. Foto Emrah Gurel/AFP

Daags na de Turkse verkiezingen plaatste de nationalistische partij MHP in diverse kranten een lijst met namen van journalisten. MHP-leider Devlet Bahceli beschuldigde hen ervan zijn partij door het slijk te hebben gehaald. Onder de sarcastische kop ‘Dankbericht’ schreef hij: „Ik bedank hen voor hun eindeloze laster. Ik bedank hen voor hun schokkende claims. We zullen nooit vergeten wat ze hebben gedaan, wat ze hebben geschreven, wat ze hebben verwoest.”

De advertentie werd door velen gezien als een verhuld dreigement. De MHP is immers de partij van de Grijze Wolven, een ultranationalistische jeugdbeweging met een geschiedenis van geweld tegen politieke tegenstanders. De Turkse Associatie van Journalisten riep de regering op maatregelen te nemen om de levens van de genoemde journalisten te beschermen. Maar de regering onthield zich van commentaar. Bahceli is een bondgenoot van president Erdogan.

Lees ook: Meer dan ooit de republiek van Erdogan

Opmerkelijk verbond

Dankzij de alliantie krijgt de MHP waarschijnlijk een sleutelrol in het nieuwe parlement, dat zaterdag werd beëdigd. De partij kreeg bij de parlementsverkiezingen 11 procent van de stemmen. Daardoor heeft Erdogans AKP, die bleef steken op 43 procent, toch een parlementaire meerderheid. En dankzij steun van de MHP won Erdogan de presidentsverkiezingen. Bahceli was zelf geen kandidaat en had zijn aanhangers opgeroepen op Erdogan te stemmen.

Het verbond met de MHP is opmerkelijk. Sinds de AKP aan de macht kwam in 2002 heeft de partij altijd alleen geregeerd. De enige keer dat de AKP haar parlementaire meerderheid kwijtraakte, was bij de verkiezingen van juni 2015. Om een coalitieregering te vermijden stuurde Erdogan toen aan op vervroegde verkiezingen. Zijn belangrijkste argument voor het presidentiële systeem, dat nu van kracht wordt, was dat instabiele coalitieregeringen definitief tot het verleden zouden behoren.

Nog nationalistischer

Juist nu Erdogans macht fors is uitgebreid, is hij ironisch genoeg gedwongen tot samenwerking. De verwachting is dat hij onder invloed van de MHP een nog nationalistischer koers zal varen. Erdogan en Bahceli hebben een ‘commissie voor nationale consensus’ opgericht, waarin ze hun verschillen moeten gladstrijken.

Lees ook hoe Erdogan opnieuw duizenden ambtenaren en academici naar huis stuurde: Turkije schrikt: weer zuivering

Het eerste onderwerp waarover ze overeenstemming bereikten, was de noodtoestand die sinds de coup van kracht is. Erdogan had beloofd dat de noodtoestand na de verkiezingen niet zou worden verlengd. Daar was Bahceli op tegen. Het compromis is dat de noodtoestand weliswaar wordt afgeschaft, maar dat de antiterreurwet, en het strafrecht op cruciale punten worden aangepast, zodat delen van de noodtoestand permanent worden.

De deal laat zien hoe de verhoudingen de komende tijd zullen zijn. De vraag is evenwel hoe stabiel de alliantie met de MHP is. Want de partijen zijn het over lang niet alles eens. En Erdogan houdt er niet van om de macht te delen. De eerste grote krachtproef gaat waarschijnlijk over betaalde vrijstelling van de militaire dienstplicht, waar veel maatschappelijk steun voor is. De AKP staat daar welwillend tegenover, maar de MHP staat dichter bij het leger en is tegen.

IYI-partij staat open voor samenwerking

Om niet te afhankelijk te zijn van de MHP, kan Erdogan zich ook tot andere partijen wenden. De nieuwe, nationalistische IYI-partij, afgesplitst van de MHP, staat hiervoor open. „De AKP heeft maar enkele parlementariërs nodig om wetsvoorstellen aan te nemen”, zei Mehmet Aslan, een oprichter van de IYI-partij. „Het kan die steun krijgen van de IYI-partij. Als een wet de belangen van het land dient, is de AKP niet afhankelijk van de MHP.”

Het is een opmerkelijke uitspraak voor een partij die is opgericht uit onvrede over Bahceli’s steun voor Erdogan, en die het presidentiële systeem ziet als de formalisering van een autoritair regime. Dit kan gevolgen hebben voor de verhoudingen binnen de oppositie-alliantie, waarvan de IYI-partij deel uitmaakt. Voor de sociaal-democratische CHP, de grootste oppositiepartij, lijkt elke samenwerking met Erdogan een brug te ver.

Sinds de verkiezingen is de CHP verwikkeld in een leiderschapscrisis. Partijleider Kemal Kilicdaroglu schoof parlementariër Muharrem Ince naar voren als presidentskandidaat. Ince heeft met zijn succesvolle campagne veel enthousiasme losgemaakt. Hij kreeg bij de presidentsverkiezingen 4 miljoen stemmen meer dan zijn partij bij de parlementsverkiezingen. Nu staat de positie van Kilicdaroglu ter discussie. Maar hij wil van geen wijken weten.

    • Toon Beemsterboer