Israël wil Syriërs helpen, maar niet opnemen

Vluchtelingencrisis Golanhoogvlakte

Steeds meer Syrische vluchtelingen stromen door de aanhoudende bombardementen in de provincie Deraa naar de Golanhoogvlakte. Israël verzorgt sommigen, maar peinst er niet over de grenzen te openen.

Jongeren in kamp voor Syrische ontheemden bij hek langs door Israël geannexeerde Golan. Foto's AFP

Op de Golanhoogte, waar regelmatig het Syrische en Israëlische leger tegenover elkaar stonden, staan nu de tenten van Syrische vluchtelingen die al hun hoop op Israël hebben gevestigd. Israël stuurt enerzijds hulp en anderzijds troepenversterkingen. Een ding is wat regering, leger en bevolking betreft zeker: de vluchtelingen komen er niet in.

Sinds de Syrische president Bashar al-Assad op 17 juni het offensief inzette tegen de zuidwestelijke regio Deraa, de provincie die in 2011 toneel was van de eerste protesten tegen zijn regime, zijn volgens de VN zo’n 320.000 mensen op drift geraakt. Over het aantal dat inmiddels zijn toevlucht op de Golanhoogtvlakte heeft gezocht bestaat grote onduidelijkheid: volgens Israël betreft het 10 à 15.000 mensen, volgens de VN gaat het om een veelvoud daarvan.

Israël stuurt zowel hulp als troepenversterkingen naar de grens met Syrië

Voor velen van deze mensen is het niet de eerste keer dat ze vluchten. Yasser al-Rashid en zijn vrouw keerden bijvoorbeeld terug naar hun woonplaats Nawa toen Rusland, Jordanië en de Verenigde Staten vorig jaar de-escalatiezones afspraken – waar Deraa er één van was. Maar Rusland en Assad braken het bestand en de Verenigde Staten reageerden niet. Nadat door Jordanië gefaciliteerde besprekingen voor de tweede keer op niets uitliepen, verhevigden woensdag de bombardementen weer. Donderdag werden de onderhandelingen hervat.

„We zaten met zijn allen thuis toen de bombardementen begonnen”, zegt Yasser al-Rashid aan de telefoon, op ongeveer een kilometer van de grens. „Het hield niet op, uiteindelijk zijn we allemaal gevlucht. We hadden voedsel van huis meegenomen, maar dat raakt op.” Hoewel er geen formele veiligheidszone is, voelen Al-Rashid en veel lotgenoten zich bij de grens veiliger omdat ze ervan uitgaan dat de strijdende partijen daar niet durven aan te vallen. Israël bemoeit zich formeel niet met de Syrische oorlog, maar het is een publiek geheim dat ook Israël regelmatig doelen in Syrië bombardeert.

Lees ook: Syriërs klem op de Golanhoogte

Nederzetting

Vanaf het Golanplateau kijkt Tal Pardo, die in een nabijgelegen Israëlische nederzetting woont, op de tenten beneden hem uit. De explosies van de Syrische burgeroorlog zijn hier luid en duidelijk te horen. Het is niet voor het eerst dat hier Syriërs aan de grens staan. Het gebied waar nu Israëlische nederzettingen zijn, was tot de Zesdaagse Oorlog in 1967 Syrisch gebied. In 1974 spraken Syrië en Israël een bestandslijn af, met een bufferzone die sindsdien door een VN-troepenmacht bewaakt moet worden.

In 1981 annexeerde Israël het gebied alsnog. Naast de witte en oranje tenten van de vluchtelingen beneden staat ook een grote groene tent. „Dat zijn legertenten”, zegt Pardo. „Het is een raar idee dat wij daarin sliepen toen we in dienst zaten, en dat ze nu door vluchtelingen worden gebruikt.”

Sinds de vijandelijkheden in Deraa weer begonnen zijn, heeft de Israëlische premier Netanyahu herhaaldelijk verklaard dat de oorspronkelijke bestandslijn gerespecteerd moet worden. Met andere woorden: Israël accepteert niet dat het Syrische leger of, wat Israël betreft nog erger, milities van Iran of de door Iran gesteunde Hezbollah-beweging, de grens naderen. Israël begon afgelopen zondag dan ook met het sturen van troepenversterkingen naar de grens.

Net zo’n publiek geheim als de Israëlische bombardementen was lange tijd de betrokkenheid van Israël bij de Syrische rebellengroepen aan de grens. In 2013 begon Israël gewonde Syriërs op te nemen voor behandeling in Israëlische ziekenhuizen. Volgens Marco Moreno, destijds een van de project-commandanten en een van de initiatiefnemers, diende dit zowel een strategisch als een humanitair belang. „Toen de opstand uitbrak, wisten we dat de terroristen op enig moment onze kant op zouden komen. Wij legden contact met de lokale bevolking en spraken af dat als zij de terreurgroepen op afstand hielden, wij ze zouden helpen.”

Er werden sinds het begin van het programma bijna vijfduizend patiënten in Israël behandeld. Ook zette een aan het leger gelieerde vrijwilligersorgansatie veldhospitaals aan de Syrische kant op.

Volgens chirurg Eyal Sela, die in het Galilee Medical Center van Nahariyya Syrische patiënten behandelt, heeft het programma het beeld dat Syriërs van Israël hadden veranderd. „Eerst waren ze heel wantrouwend, maar ze zagen hoe hier Arabische en Israëlische dokters en zusters samenwerken, daarbij werden ze goed behandeld.”

„Ik hoorde goede verhalen over Israël en was nieuwsgierig”, zegt de 24-jarige Syriër Hani, die bij Sela onder behandeling is. „Nu weet ik dat er niemand menselijker is dan de Israëliërs.” Hoewel zo’n uitspraak van een patiënt omringd door ziekenhuispersoneel en Israëlische soldaten wellicht met een korrel zout moet worden genomen, zijn de vijandbeelden in deze oorlog zeker verschoven.

Ontheemde Syriërs die bombardementen in Deraa ontvluchtten in een provisorisch kamp bij de Golanhoogvlakte.
Uitgebrand huis na Syrische luchtaanval in de provincie Deraa, nabij de Golanhoogvlakt.
Foto’s AFP

Spontane acties

Net als burgers in Jordanië gingen Israëliërs spontaan kleding en speelgoed inzamelen voor de Syriërs aan de grens. Maar ze moeten er niet aan denken dat de Syriërs collectief hun kant op komen.

Dat geldt overigens net zo goed voor de Druzen op de Golanhoogvlakte, die weliswaar nog grotendeels vasthouden aan hun Syrische oorsprong, maar die als niet-islamitische minderheid niet veel moeten hebben van de in meerderheid soennitische rebellenbeweging in Syrië. In 2017 brak geweld uit in een Syrisch druzendorp vlak over de grens.

Er is eigenlijk geen militaire reden voor Israël om de deur voor de vluchtelingen dicht te houden, geeft Moreno toe. „Maar als je je grenzen openzet, is er geen houden meer aan. We zijn een klein land.”

Israël nam in de loop der jaren talloze vervolgde Joden op van over de hele wereld, maar opent bij hoge uitzondering de deuren voor andere vluchtelingen. En terwijl VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR donderdag een oproep aan Jordanië deed de grenzen te openen, bleef een soortgelijke oproep aan Israël uit.

Volgens een Israëlische legerwoordvoerder zouden de Syrische vluchtelingen niet eens het land in willen. Dat spreken de Syriërs zelf tegen. Al-Rashid heeft met zijn vrouw en zoontje van zeven maanden nog geen tent weten te bemachtigen. „Als de grens opengaat, ben ik de eerste die naar binnengaat”, zegt hij.

    • Jannie Schipper