Hoe conservatief kan de nieuwe rechter van het Hooggerechtshof zijn?

Benoeming

Deze maandag maakt de Amerikaanse president Trump bekend wie zijn keuze is voor het Supreme Court. Hij wil bovenal zijn conservatieve achterban een dienst bewijzen.

President Donald Trump spreekt de pers toe aan boord van Air Force One. Foto Eric Thayer/Reuters

Alsof hij nog een reality tv-show presenteert, zo vervult president Donald Trump zijn taak om een rechter te benoemen aan het Amerikaanse Hooggerechtshof. Al dagen voert hij de spanning op: wie komt er op gesprek, wie valt er straks af? Hoe ver naar rechts is Trump bereid te gaan bij zijn keuze voor een opvolger van Anthony Kennedy, de gematigde opperrechter die eind juni na dertig jaar zijn pensioen aankondigde?

Van de zeven kandidaten die volgens het Witte Huis zijn uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek gelden drie federale rechters sinds eind vorige week als de belangrijkste kanshebbers om deze maandag te worden voorgedragen tijdens een toespraak in prime time: de juridisch conservatieve Brett Kavanaugh, een ervaren rechter met een lange staat van dienst; Amy Coney Barrett, voormalig hoogleraar, wegens haar diepe katholieke geloof de ster van christelijke conservatieven; en Raymond Kethledge, een mogelijke compromiskandidaat. Tijdens het weekeinde kwam bovendien de naam naar voren van Thomas Hardiman, die vorig jaar als tweede eindigde toen Trump de conservatief Neil Gorsuch voordroeg voor het Hooggerechtshof.

Allen zijn conservatieve juristen en jonger dan 55. Ze zouden de balans in het hoogste rechtscollege van de Verenigde Staten de komende decennia naar rechts laten doorslaan, met mogelijk verstrekkende gevolgen op gebieden als wapenbezit, homorechten en abortus. Want zonder de gematigde Kennedy, die de progressieve vleugel van het hof soms aan een meerderheid hielp, bestaat het negenkoppige Hoogerechtshof uit vier progressieve en vier conservatieve rechters.

„We gaan een geweldige kandidaat benoemen”, aldus Trump, die de vlotte benoeming van de conservatieve rechter Neil Gorsuch aan het Hooggerechtshof, vorig jaar, tot een van zijn grote successen rekent. „We hebben toen een home run geslagen, en we gaan nu ook weer een home run slaan.”

Goedkeuring door de Senaat is door krappe meerderheid Republikeinen niet vanzelfsprekend

Trump weet dat hij zijn achterban geen groter plezier kan doen dan met de benoeming van een oerconservatieve opperrechter. Hij gebruikt een lijst van 25 kandidaten, opgesteld in overleg met streng conservatieve organisaties de Federalist Society en de Heritage Foundation. Volgens critici zijn die kandidaten veel conservatiever dan de Amerikaanse bevolking als geheel.

Maandagavond wil Trump bekendmaken wie hij voordraagt. Zondag bevestigde de president dat het een van de vier kandidaten wordt. „Met geen van hen zit je fout”, zei hij. Maar hij voerde de spanning nog verder op door te zeggen dat hij mogelijk tot kort van tevoren wacht om zijn definitieve keuze te maken. Achter de schermen wordt ondertussen koortsachtig geëvalueerd welke van de kandidaten op de meeste steun kunnen rekenen van Republikeinse senatoren.

Want goedkeuring door de Senaat is geen vanzelfsprekendheid. De Republikeinen hebben een krappe meerderheid van 51 tegen 49; partijgenoot John McCain kan mogelijk niet komen stemmen wegens zijn behandeling voor een hersentumor. Omdat steun van Democraten niet voor de hand ligt, is in principe de steun van álle Republikeinse senatoren nodig (voorheen waren 60 stemmen vereist, wat de kans vergrootte op meer gematigde kandidaten, maar die regel is afgeschaft).

Lees ook: Hoe Trump de rechterlijke macht naar zijn hand zet

Abortus wordt bij deze keus voor een nieuwe rechter gezien als lakmoesproef. Inperking of zelfs beëindiging van het recht op abortus is waar conservatieven op hopen - en waar progressieven voor waarschuwen. De gematigde Republikeinse senator Susan Collins uit Maine heeft al verklaard dat ze geen kandidaat zal steunen die het recht op abortus wil terugdraaien. Ook Lisa Murkowski uit Alaska is pro-choice. Het debat over abortus zou daarom een obstakel kunnen vormen voor de katholieke Coney Barrett, die wordt beschouwd als een kandidaat die bereid is om het recht op abortus te beperken of terug te draaien.

President Trump heeft gezegd dat hij kandidaten „waarschijnlijk niet” zou vragen naar hun mening over abortus. Voor hem is van groter belang hoe de nieuwe rechter denkt over de vraag of de speciale aanklager van het Ruslandonderzoek, Robert Mueller, de president kan dwingen te getuigen. Dat maakt Kavanaugh aantrekkelijk: hij heeft geoordeeld dat presidenten tijdens hun regeertermijn niet mogen worden lastiggevallen met juridische vervolging. Zijn banden met de familie van oud-president George W. Bush kunnen echter tegen hem werken.

De Democraten kunnen weinig doen om de benoeming van een conservatieve opperrechter te blokkeren, behalve appelleren aan de publieke opinie. Ze pleiten ervoor de benoeming uit te stellen tot na de tussentijdse Congresverkiezingen in november, die de machtsverhoudingen in de Senaat mogelijk veranderen. Ze wijzen daarbij op een precedent dat is geschapen door Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat. Hij weigerde in 2016 om Obama’s kandidaat voor een vacature aan het Hooggerechtshof, Merrick Garland, in overweging te nemen. Als reden voerde hij aan dat dat niet gepast zou zijn in een verkiezingsjaar.

Dat leidde na de overwinning van Trump tot de voordracht van Gorsuch – volgens Democraten een gestolen benoeming. McConnell vindt nu, net als het Witte Huis, dat grote haast geboden is bij de benoeming van een nieuwe opperrechter. Volgens Amerikaanse media heeft hij de president geadviseerd welke kandidaten waarschijnlijk op de minste weerstand zullen stuiten onder Republikeinse senatoren: Kethledge en Hardiman. De andere twee zouden volgens McConnell minder makkelijk kunnen worden bevestigd - een belangrijke factor voor Trump.

De belangrijkste kanshebbers:

  1. Brett Kavanaugh (53)

    Foto Larry Downing/Reuters

    Brett Kavanaugh, rechter aan het federale Hof van Beroep in Washington, geldt als de favoriet van het juridisch conservatieve establishment. Hij studeerde rechten aan Yale en is een rechter die de Amerikaanse grondwet op een letterlijke manier interpreteert – een belangrijke vereiste onder conservatieven

    Kavanaugh werkte voor Ken Starr, de speciale aanklager die president Bill Clinton in 1998 onderzocht wegens zijn affaire met stagiaire Monica Lewinsky. Later was hij jurist in het Witte Huis van president George W. Bush.

  2. Amy Coney Barrett (46)

    Foto University of Notre Dame Law School/AP

    Amy Coney Barrett, rechter aan het federale Hof van Beroep in Chicago sinds vorig najaar, heeft een sterstatus onder christelijke conservatieven sinds haar hoorzitting in de Senaat in september. Ze werd toen scherp ondervraagd door de Democratische senator Dianne Feinstein die haar voorhield dat: „het dogma luid in u leeft” – een uitspraak die nu juist wordt gebruikt om Coney Barrett aan te prijzen.

    Barrett, moeder van zeven kinderen, wordt beschouwd als een rechter die ervoor openstaat om het recht op abortus te beperken.

  3. Raymond Kethledge (51)

    Foto C-SPAN/AP

    Raymond Kethledge, rechter aan het federale Hof van Beroep in Cincinnati, geldt als een buitenstaander met een solide staat van dienst, en een mogelijke compromiskandidaat.

    Anders dan Kavanaugh heeft de conservatieve rechter uit Michigan geen banden met het establishment. Hij studeerde niet aan Harvard of Yale, zoals de andere opperrechters, maar aan de University of Michigan. Hij heeft meer ervaring dan Coney Barrett.

    Ook Kethledge geldt als een rechter die de grondwet letterlijk interpreteert. Op het gebied van abortus is hij terughoudend.

  4. Thomas Hardiman (53)

    Foto Reuters

    Thomas Hardiman, rechter aan het federale Hof van Beroep in Pennsylvania, is volgens Amerikaanse media het afgelopen weekeinde opnieuw in de belangstelling van Trump gekomen, nadat hij vorig jaar werd overwogen voor de zetel aan het Hooggerechtshof die uiteindelijk werd toegekend aan Neil Gorsuch.

    Trump zou Hardiman, een voormalige taxichauffeur die op eigen kracht opklom, opnieuw in overweging hebben genomen omdat hij nog geen doorslaggevende voorkeur had ontwikkeld voor een van de andere drie koplopers.

    Geheim wapen van Hardiman is dat hij wordt gesteund voor Maryanne Trump Barry, een collega-rechter en oudere zus van de president.

Dit artikel is geactualiseerd. De kandidatuur van Thomas Hardiman, die tijdens het weekeinde in opkomst was, is toegevoegd.

    • Frank Kuin