Opinie

Merkel overleeft crisis, maar migratie blijft achilleshiel

Migratiecrisis

De Duitse zusterpartijen CDU en CSU hebben na opzienbarend zomertheater een venijnige ruzie over immigratie beslecht met een compromis. Daarmee is de Duitse coalitie van bondskanselier Merkel gered. Voorlopig.

De tijd dat de stabiliteit van de Duitse coalitie een kwestie was die vooral de Duitse kiezer aangaat, is al lang voorbij. Koers en betrouwbaarheid van Berlijn zijn van groot belang voor de rest van de Europese Unie. Dat Merkel voorlopig in het zadel blijft is op zich goed voor de stabiliteit in Europa. Maar de politieke strijd van de afgelopen weken toont ook aan dat ze aan binnenslands gezag heeft ingeboet – en dat is minder gunstig in een tijd waarin de EU vanuit het Oosten én het Westen onder vuur genomen wordt.

De Beierse CSU is in het Duitse bestel een curieus fenomeen. Ze speelt slechts in één van zestien Duitse deelstaten een rol, in andere deelstaten trekt grote zus CDU de christen-democratische kiezer. Voor de CSU heeft dat twee gevolgen. Regionale verkiezingen in Beieren zijn van levensbelang. Het is niet voor niets dat ze het debat over migratie juist nu aanvuurt – vlak voor deelstaatverkiezingen in oktober. Het verbond met de CDU geeft haar als hindermacht verhoudingsgewijs veel politieke invloed in de coalitie in Berlijn.

Nieuw voor CSU én CDU is de opkomst van de AfD, die in luttele jaren is uitgegroeid tot derde partij in de Bondsdag en met een rechts-nationalistisch programma in het vaarwater van de CDU/CSU komt. De dreiging van de AfD heeft de traditionele zustertwisten behoorlijk onder druk gezet.

Beieren is behalve politiek buitenbeentje ook grensgebied. De CSU heeft de Heimat retorisch omgekat tot frontstaat in de vluchtelingencrisis. CSU-leider en minister van binnenlandse zaken Horst Seehofer wilde nationale doortastendheid tonen, Merkel wilde vasthouden aan Europese afspraken. Het compromis zijn „transitcentra” voor asielzoekers die al elders geregistreerd staan.

Voor Seehofer is de concessie van belang. Hij kan nu de verkiezingen in gaan en beweren dat Beieren niet openstaat voor hordes migranten, en dat hij noch een watje is in het migratiedebat, noch het schoothondje van de kanselier in Berlijn.

Voor Merkel was het een kleine knieval. De centra passen binnen de Europese asielpolitiek. De bedoeling is dat er snel beoordeeld wordt of Duitsland dan wel een andere EU-lidstaat verantwoordelijk is voor de asielzoeker. Migranten die al in een ander EU-land geregistreerd staan worden uitgezet – mits het land van registratie akkoord gaat. Het gaat bovendien om een verhoudingsgewijs klein aantal migranten dat uitgezet behoort te worden – het gaat om honderden per maand, niet duizenden. Er komen slechts drie centra en alleen in Beieren aan de grens met Oostenrijk. Daar kom nog bij dat Merkel zélf al in 2015 dergelijke centra wilde, maar toen kreeg ze het voorstel niet langs de SPD.

Er zijn nog veel open eindjes. Er is nog geen akkoord met Oostenrijk over terugname. De noodzakelijke grenscontroles betekenen een verdere aantasting van het vrij-verkeer-regime onder ‘Schengen’. En coalitiepartner SPD vindt het nog steeds een beroerd idee – en geeft zich niet makkelijk gewonnen.

Migratie blijft de achilleshiel van Merkel én van Europa. Het blijft ook een explosief politiek dossier waarin de politieke emotie vele male groter is dan het vooruitzicht op een humanitaire en duurzame oplossing.
In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.