Oostenrijk wil haast met sluiting mediterrane migratieroute

Migratiebeleid EU

EU-voorzitter Oostenrijk stelt voor de migratieroute over de Middellandse Zee volledig te sluiten. Concrete plannen ontbreken nog.

De nieuwe Oostenrijkse grenswacht ‘Puma’ oefent met figuranten op noodsituaties aan de grens. Foto Rene Gomolj /AFP

Onder leiding van de nieuwe tijdelijke EU-voorzitter Oostenrijk gaat Europa versneld op weg naar volledige sluiting van de migratieroute over de Middellandse Zee. Dat bleek uit het bezoek, donderdag, van de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer aan de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz.

Seehofer kwam naar Oostenrijk om Kurz gerust te stellen: wat Duitsland betreft zal er geen conflict ontstaan over migranten die naar Oostenrijk worden teruggestuurd. De Oostenrijkers voelen zich overvallen door het dinsdag in Duitsland bereikte compromis tussen CDU en CSU, dat plannen behelst voor migrantencentra aan de Duits-Oostenrijkse grens. Van daaruit zouden mensen die zich eerder in een ander EU-land hebben geregistreerd, daarheen retour worden gestuurd. Oostenrijk vreesde dat het dan migranten met een onduidelijk status zou terugkrijgen.

In Oostenrijk ligt 2015, toen ruim een miljoen migranten ongecontroleerd door het land trokken, nog vers in het geheugen. Tijdens een ingelaste persconferentie, live uitgezonden op de Oostenrijkse televisie, verklaarde Kurz dinsdag dat hij geen Duitse besluiten ten nadele van Oostenrijk zou accepteren: „We zijn bereid nationale maatregelen te nemen in reactie op Duitse nationale maatregelen.”

Hulporganisaties

Oostenrijk dreigde de grens met Slovenië te sluiten. Zo zou voorkomen moeten worden dat migranten zich ophopen in Oostenrijk – al zijn er door de ‘Turkije-deal’ en het uitbannen van hulporganisaties op de Middellandse Zee nu veel minder migranten. Net als Seehofer toont de christen-democraat Kurz, samen met extreem-rechtse coalitiegenoot FPÖ, graag dat hij streng optreedt tegen illegale immigratie. Om de Oostenrijkers ervan te overtuigen dat ‘2015’ nooit meer zal gebeuren, oefende Oostenrijk onlangs met de nieuwe troepenmacht ‘Puma’, die migranten bij de grens moet stoppen.

Sluiting van de Oostenrijkse grens met Slovenië is na het bezoek van Seehofer van de baan, maar in Italië en Griekenland vallen de Duitse plannen slecht. Seehofer zei donderdag dat Duitsland naar die landen de meeste migranten zal terugsturen, omdat daar de meeste mensen aankomen en geregistreerd worden.

Duitsland wijst erop dat het van alle EU-landen al jarenlang veruit de meeste asielvergunningen verstrekt. Italië en Griekenland vragen juist al tijden om herverdeling over Europa van de migranten die zonder status in hun landen arriveren.

Door het steeds afschuiven van verantwoordelijkheid zien de Europese regeringsleiders nog maar één oplossing om het gebakkelei, en als gevolg daarvan de mogelijke sluiting van nationale grenzen, te beëindigen.

„Volgende week zal er een ontmoeting plaatsvinden tussen de Duitse, Oostenrijkse, en Italiaanse ministers van Binnenlandse Zaken met als doel de mediterrane route naar Europa te sluiten”, zei Kurz donderdag na afloop van zijn overleg met Seehofer. Eerder repte hij al van een nieuwe as Berlijn-Wenen-Rome, die het migratiebeleid van de EU grondig zou doen veranderen.

Het stoppen van illegale migratie over de Middellandse Zee is in overeenstemming met de uitkomst van de EU-top vorige week, die door bondskanselier Kurz als een „paradigmawisseling” werd bestempeld.

De Europese regeringsleiders besloten toen tot ‘ontschepingsplatforms’ voor uit zee geredde migranten in Noord-Afrika. Het is nog maar de vraag of Noord-Afrikaanse landen hiermee instemmen. Het plan is een lang gekoesterde wens van Oostenrijk, precies nu het land als EU-voorzitter een half jaar lang mede de agenda mag bepalen en concrete voorstellen kan doen.

Zo wordt de Europese omgang met migranten en vluchtelingen steeds meer bepaald door radicaal-rechtse partijen. Soms komt dat doordat die in de regering zitten, zoals de FPÖ in Oostenrijk en de Lega in Italië. Soms komt het doordat partijen, zoals de Duitse AfD, zo hard oppositie voeren dat de regeringspartijen alsnog alle illegale immigratie willen uitbannen.

Ontschepingsplatforms

Concrete plannen voor de ‘ontschepingsplatforms’, en bijbehorende migrantenkampen in Noord-Afrika, zijn er overigens voorlopig niet. „Ik ben ervan overtuigd dat er landen in de regio zijn die hieraan mee willen werken”, zei Kurz donderdag voor zijn overleg met Seehofer. Hij kondigde een conferentie met Afrikaanse landen in het najaar aan. Of migranten in de kampen asiel kunnen aanvragen voor Europa is ook nog onduidelijk. Oostenrijk vreest dat zulke kampen een grote aantrekkingskracht zouden krijgen als dat het geval zou zijn.

De Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Karin Kneissl maakte woensdag wel duidelijk dat Oostenrijk het recht om asiel aan te vragen wanneer migranten er toch in slagen Europa te bereiken niet langer heilig acht. Het VN-vluchtelingenverdrag, en daarvan afgeleide Europese regels, hebben wat Kneissl betreft hun beste tijd gehad. „Alle instrumenten dateren uit de jaren tachtig, van voor de globalisering. Toen had je nog echte politieke vluchtelingen. Die zijn er nog steeds, maar zij worden overvleugeld door grote groepen jonge mannen uit allerlei landen die om economische redenen vertrekken en zich bijvoorbeeld voordoen als Syrische oorlogsvluchteling.”

Volgens Kneissl wil Oostenrijk de „autoriteiten naar de mensen brengen en niet langer de mensen naar de autoriteiten”. Daarmee impliceerde ze dat Oostenrijk voorstander is van legale migratiekanalen vanuit Afrika. Dat is ook wat Kurz donderdag zei, maar net als bij de ontschepingsplatforms en kampen ontbreekt voorlopig ieder concreet voorstel.

In de tussentijd is Oostenrijk voorstander van extra steun voor de Libische kustwacht die migranten op de Middellandse Zee terug naar Libië moet brengen. Het motto van bondskanselier Kurz: „Alleen als de Europese buitengrenzen beschermd zijn, kunnen de Europese binnengrenzen open blijven.”

    • Wilmer Heck