In dit Spaanse dorp hebben ze gelukstoerisme

Loterij Opmerkelijk veel miljoenenprijzen vallen in het Spaanse bergdorpje Sort. Nu gaan jaarlijks 150.000 gelukszoekers er loten kopen.

De Noguera Pallaresa perst zich tussen de steile hellingen door, gevoed door smeltwater uit de bergen. Een paar kajakkers stuiven voorbij op de schuimende stroomversnellingen van de rivier. Nog een paar kilometer en Sort komt in zicht, gelegen in een dal aan de voet van de Catalaanse Pyreneeën. Het is vrijdag de dertiende en ik ben op weg naar Sort om een lot in een van de grote Spaanse loterijen te kopen.

Sort, ongeveer 2200 inwoners groot, is vermoedelijk de enige plaats ter wereld waar levendig loterijtoerisme bestaat. Dat is te danken aan De Gouden Heks, (La Bruixa d’Or in het Catalaans), de best draaiende loterijwinkel van Europa. Jaarlijks verkoopt eigenaar Xavier Gabriel zo’n 4,4 miljoen loten, waarvan zo’n 85 procent online. Als in juli de verkoop voor de nationale kerstloterij en de driekoningenloterij begint, staan bijna dagelijks honderden mensen in de rij. Elk jaar komen er zo’n 150.000 klanten, voor 98 procent uit Spanje. Vanuit het hele land, tot aan Galicië en Andalusië toe worden busexcursies naar Sort georganiseerd. Het woord ‘sort’ is niet voor niets het Catalaanse woord voor geluk.

Een vrouw die drie uur vanuit Zaragoza is gereden om een stapeltje loten aan te schaffen prijst zichzelf gelukkig: „Het is rustig vandaag, dat zal wel met vrijdag de dertiende te maken hebben. Of ik de loten niet beter op internet had kunnen bestellen? Nee hoor, ik ga vanavond nog bij mijn zus in Lleida langs en nu kan ik ook de zegen van de heks krijgen.” Ze voert het geluksritueel uit dat traditie is geworden: dertien seconden lang kijken in de ogen van het grote beeld van de gouden heks die de ingang van de lotenwinkel met haar gouden bezem beschermt.

Het loterijtoerisme heeft een duidelijke reden: de afgelopen 25 jaar leverden loten uit Sort opmerkelijk veel miljoenenprijzen op, tot nu toe 34 keer – enkele weken geleden nog viel een prijs van 10 miljoen op een lot uit Sort. In 2003, 2004 en 2007 viel de gigantische jackpot (El Gordo, ‘De Vette’) van de nationale kerstloterij op loten van De Gouden Heks. Het winnende lot in 2004 was 390 miljoen euro waard, belastingvrij. Omdat de loten doorgaans in kleinere coupures van ééntiende lot worden verkocht, konden de winnaars elk 39 miljoen euro op hun rekening bijschrijven. Naast vele andere miljoenenprijzen haalden loten van De Gouden Heks ook twee keer El Niño binnen, de jackpot van de nationale Driekoningenloterij. Deze is iets kleiner dan de kerstloterij, maar keert jaarlijks toch nog altijd meer dan 800 miljoen euro aan prijzengeld uit.

4500 verschillende loterijen in Spanje

Spanjaarden zijn dan ook loterijverslaafd. Er zijn ongeveer 20.000 verkooppunten voor circa 4500 verschillende loterijen in het land. De allergrootste zijn de kerstloterij en de driekoningenloterij. De trekkingen daarvan zijn nationale gebeurtenissen die urenlang live op televisie worden uitgezonden. En de allergrootste lotenverkoper is dus Xavier Gabriel (61) uit Sort, die naar eigen zeggen een jaaromzet heeft van 70 miljoen euro, met uitschieters van 100 miljoen.

Lees ook: Hoe een gepensioneerde de loterij doorziet en miljoenen verdient

De lotenkoning is deze ochtend teruggekomen uit Barcelona, waar hij chemotherapie krijgt. Een paar maanden geleden werd bij Gabriel darmkanker geconstateerd, met uitzaaiingen naar de longen. Gabriel wuift het weg. „Een bagatel. De chemo slaat aan, over een tijdje ben ik er vanaf, dat weet ik zeker.”

Gabriel zegt dat hij al zo’n zesduizend keer is geïnterviewd door journalisten uit de hele wereld, maar hij staat me toch ruimhartig te woord in zijn kantoor bij de zwaarbeveiligde winkel, waarin medewerkers vanachter gepantserd glas loten verkopen. Achterin staan vier enorme kluizen vol met loten. Ze zijn zó zwaar, dat de betonnen vloerconstructie moest worden verstevigd om instorting te voorkomen. Gabriel vertelt dat het opmerkelijke succes van De Gouden Heks halverwege de jaren negentig begon. „Ik heb de winkel sinds 1986, maar het begon pas echt te lopen toen in 1994 de miljoenenjackpot van de driekoningenloterij op een lot uit De Gouden Heks viel. Ik wist meteen dat zoiets gouden mogelijkheden bood.” Hij deponeerde De Gouden Heks als merk, dat hij vervolgens helemaal heeft „aangekleed met verhalen over de geluk brengende heks en haar heksenfamilie, met campagnes, merchandising, kinderboeken, een eigen kleding- en schoenenlijn, noem maar op.”

Het is eigenlijk een marketingverhaal, wil hij maar zeggen. „De Gouden Heks is een begrip geworden. Ik organiseer acties met de 35 grootste beursgenoteerde bedrijven in Spanje, heb commercials gemaakt en vernieuwingen doorgevoerd, zoals de verkoop van loten via Google Glass en Apple Watch. Als shirtsponsor heb ik drie jaar geleden voetbalclub Girona FC van een faillissement gered. Nu spelen ze voor het eerst in de Primera División.”

Eerste Spaanse toerist in de ruimte

Gabriel kreeg in de loop der jaren veel marketingtrofeeën die hij trots laat zien. Uit de kast trekt hij een boek van de Britse zakenmagnaat Richard Branson waarvoor hij het voorwoord schreef. Niet toevallig, Gabriel wordt wel de Spaanse Richard Branson genoemd vanwege al zijn zakelijke activiteiten en omdat hij een van de medeoprichters is van Bransons ruimtevaartbedrijf Virgin Galactic – hij wil in 2019 de eerste Spaanse toerist in de ruimte zijn. Gabriel stipt aan dat hij daarnaast veel voor zijn geboortestreek heeft gedaan. „In de jaren tachtig en negentig was deze regio de armste in Catalonië, nu verdienen veel mensen goed aan de verkoop van allerlei heksensouvenirs. In 2013 heb ik ervoor gezorgd dat Sort in het Guinness Book of Records kwam door hier de grootste heksenbijeenkomst ooit te organiseren.”

Lees ook: Hoe landen inspelen op halal-toerisme

Toch voelt Gabriel zich miskend, want er is behoorlijk wat afgunst door zijn succes. Een restauranteigenaar in Sort kijkt een beetje moeilijk als ik hem ernaar vraag maar beaamt: „Dat is wel zo. We zijn natuurlijk blij met alle klandizie die het loterijtoerisme oplevert, maar veel mensen hebben ook moeite met zijn afkeer van de separatistische beweging.”

Daar maak je je inderdaad niet populair mee in een streek waarin je overal Catalaanse vlaggen, gele lintjes, protestborden en graffiti voor de vrijlating van opgepakte Catalaanse politici tegenkomt. Het heeft ertoe geleid dat Gabriel de administratie van zijn bedrijf uit voorzorg heeft verplaatst naar Navarra en Madrid. De Gouden Heks zelf blijft in Sort; het zou ondenkbaar zijn de kip met de gouden eieren te slachten.

Na het gesprek koop ik als echte loterijtoerist een lot voor een van de trekkingen in de Lotería Nacional, hoofdprijs drie miljoen euro. Een schijntje vergeleken met El Gordo of El Niño, maar toch. Gekocht in Sort, dus dat kan niet misgaan. Thuis bekijk ik de trekkingsuitslag op internet: niks? Niks! Dat moet aan vrijdag de dertiende gelegen hebben.

    • Guido Derksen