Feestende Russische voetbalsupporters op de roltrappen in de metro in Moskou, na de zege op Spanje, afgelopen weekend.

Foto Tatjana Makejeva/Reuters

‘De Russen zijn heel erg aan dit feestje toe’

Derk Sauer Derk Sauer woont bijna dertig jaar in Moskou. Tijdens het WK zag hij de sfeer omslaan. „Plotseling is iedereen met elkaar bevriend.”

Als Vladimir Poetin vanuit het Kremlin zijn blik op het Rode Plein werpt, kijkt hij zijn ogen uit, denkt Derk Sauer. Een schouwspel van vredelievende, vrolijke, zingende, voetbalfans. Verzoening in plaats van haat. De Russische president ziet weleens andere taferelen.

De sfeer in Moskou en andere speelsteden is vooral relaxed. Tot opluchting van het Kremlin veronderstelt Sauer, de Nederlandse ondernemer die al bijna dertig jaar woont en werkt in Rusland. „De voorbereidingen waren sterk gericht op repressie en nog eens repressie. Hoe komen we het toernooi door zonder bomaanslagen? Hoe voorkomen we vechtende fans?”

Hopelijk gaat er bij de mensen in het Kremlin een lampje branden en leidt het WK tot meer liberalisering, zegt Sauer. „Dat zou super zijn voor Rusland en de investering van 14 miljard dollar dubbel en dwars waard maken.”

Vanuit zijn kantoor op de 23ste verdieping van een bedrijfstoren aan Leningradskiy Prospekt beschouwt hij het eerste WK voetbal in het land waaraan hij verknocht is geraakt, maar waarop ook het nodige is aan te merken.

In zijn glazen werkruimte, met uitzicht op de redacteuren van zijn krant The Moscow Times, verbaast Sauer zich over de positieve uitwerking van het WK op de Russen, die vooraf vooral chagrijnig waren door de stagnerende vooruitgang. En dan bakte de nationale ploeg er ook al niks van. Maar opeens won Rusland twee duels en werden de inwoners van speelsteden opgevrolijkt door exotische, feestende fans. Die beelden kenden ze niet. Het werkte aanstekelijk. De Rus ontdooide.

Wat betekent het WK voor Rusland?

„Er was vooraf nul enthousiasme. De stijgende benzineprijs, de slechte gezondheidszorg en de aangekondigde verhoging van de pensioenleeftijd beheersten de gemoederen. Maar nu vieren de Russen het feestje hartstochtelijk mee. En daar zijn ze heel erg aan toe. Even geen gezeur, geen eindeloze herhalingen van oorlogsretoriek op televisie. Vergis je niet in hoe die negatieve propaganda doorwerkt op de psyche van mensen.

„Plotseling is iedereen met elkaar bevriend. Ik zag zelfs een clipje van zingende Oekraïeners voor het kantoor van de geheime dienst. Nou ja, zeg. De Rus denkt vooral: even genieten van de vrijheid. Na het WK, vrees ik, zal de alledaagse realiteit met dubbele kracht terugkeren en de oude situatie worden hersteld.”

Verdient Rusland dit WK?

„Ja, meer dan Qatar [dat over vier jaar het WK organiseert, red.]. Rusland is een groot, traditioneel voetballand, dat in de Sovjettijd geweldige elftallen heeft voortgebracht. Ondanks dat het land zich schuldig maakt aan mensenrechtenschendingen en corruptie ‘verdient’ Rusland dit WK. Als je op basis daarvan landen uitsluit, dan blijven er weinig over. In landen als China en Qatar is het bovendien veel erger. Als dat de norm is, kun je alleen in Europa en Canada een WK voetbal houden. Zelfs de Verenigde Staten staan heden ten dage ter discussie.”

Zijn de WK-kosten van 14 miljard dollar niet buitensporig hoog?

„Zeker. Het nationale reservefonds, waaruit naast het WK vele andere zaken bekostigd worden, is vrijwel leeg. Dat leidt tot impopulaire maatregelen zoals het ‘plunderen’ van pensioenfondsen. Gelukje voor Rusland als olieproducent is dat de olieprijs stijgt en er dus ook extra geld binnenkomt.

„Maar uiteindelijk draait de belastingbetaler voor investeringen in de stadions op. Bouwprojecten worden uitgevoerd door aan Poetin gelieerde bedrijven. Die lenen geld van staatsbanken, dat op termijn niet kan worden terugbetaald, waarop dan weer kwijtschelding volgt. Dat is prettig zakendoen.

„Er zijn veel slimme Russen die het anders willen. Maar mensen die het land runnen hebben geen belang bij veranderingen. Don’t rock the boat, hè.”

Foto Tatyana Makeyeva/Reuters
Anatoly Malstev/EPA
Foto Sergei Karpukhin/ Reuters

Doping is nauwelijks een onderwerp. Verklaarbaar?

„Na ‘Sotsji’ is het ergste achter de rug. Niemand verwacht dat Rusland wereldkampioen voetbal wordt. Dat lag in Sotsji anders. Daar moest het drama van de Winterspelen in Vancouver worden uitgewist. Voor Sotsji luidde de opdracht van hogerhand: zorg maar dat er medailles worden gewonnen.

„Russen denken al snel: is het feest, zijn er weer een paar zeikerds die over doping beginnen. Je moet begrijpen dat doping in Rusland niet als iets slechts wordt gezien. Het systeem beduvelen is een manier van leven geworden. De Russen zien het morele probleem niet. Wat hen vooral stoort, is dat het bedrog zo dom is uitgevoerd.”

Zal het WK bijdragen aan verbeteringen in Rusland?

„Wel als moderne technologieën worden omarmd, ook in de sport. Maar daarvoor heb je een dynamische samenleving nodig. Als het om de hightechindustrie gaat, doet Rusland in de wereld niet mee. Dat geldt ook voor de sport.

„In tal van sporten in Rusland zijn nog veel trainers uit de Sovjettijd actief. En er is veel corruptie. Als je een kind hebt met talent en die op hoog niveau wilt laten sporten, moet je betalen. Dat geldt ook buiten de sport trouwens, het geldt overal. De innovatie staat hier vrijwel stil.

„Als ict-ondernemers iets interessants doen en succes hebben, vertrekken ze naar Silicon Valley, Londen of Amsterdam. De beste wetenschappers verlaten Rusland. Er is een enorme kennisvlucht.”

    • Henk Stouwdam