Poolse rechters komen in verzet

Rechtsstaat

Terwijl in Warschau rechters hun dwangpensionering weigeren, sprak de Poolse premier in Straatsburg van ‘democratische verlichting’.

Opperrechter Gersdorf spreekt de menigte bij het Hooggerechtshof in Warschua toe. Foto Marcin Goclowski/Reuters

Met twee witte rozen in haar hand baande opperrechter Malgorzata Gersdorf zich woensdagochtend een weg door de menigte die zich had verzameld bij het Hooggerechtshof in Warschau. Staand op de drempel van het gebouw en omringd door honderden supporters, politieagenten en journalisten, tekende de Poolse opperrechter vervolgens luid protest aan tegen haar eigen gedwongen pensionering en die van 26 collega-rechters. „Mijn aanwezigheid hier gaat niet over politiek, ik ben hier om de rechtsstaat te beschermen”, zo verklaarde zij.

De nacht tevoren was de 65-jarige Gersdorf – sinds 2014 president is van het Poolse Hooggerechtshof – officieel uit haar ambt gezet, nadat een wet in werking trad die Poolse rechters dwingt op hun 65ste in plaats van hun 70ste met pensioen te gaan.

Maar de inmiddels beroemde Gersdorf bleek niet van zins zomaar het veld te ruimen. Zij sprak in een toespraak op dinsdag van een „zuivering verpakt als pensioenhervorming” en zei zich daar niet bij neer te zullen leggen. In een poging haar functie te behouden, benoemde ze dinsdag collega-rechter Jozef Iwulski tot interim-president van het Hof. Ze hintte na woensdag zelf op „vakantie” te gaan - wellicht met de bedoeling terug te keren als de lucht geklaard is. Een regeringswoordvoerder zei echter dat Iwulski nu de nieuwe president is.

Hervorming

In totaal zou bijna 40 procent van de 72 Poolse rechters in het Hooggerechtshof worden getroffen door de door regeringspartij PiS doorgedrukte hervorming. De wet, die in april in werking trad, gaf rechters drie maanden de tijd om bij president Andrzej Duda (PiS) een verlenging van hun ambtstermijn aan te vragen. Van de 27 getroffen rechters deden zestien een dergelijk verzoek, de rest – onder wie Gersdorf – weigerde. Het Constitutioneel Hof, dat in conflictsituaties uitsluitsel kan bieden, werd in een vergelijkbare strijd eind 2016 al onder overheidscontrole gebracht. President Duda, die politiek nauwelijks invloed heeft, zorgde woensdag voor extra verwarring door te verklaren niet mee te werken aan de uitvoer van de wet.

Zowel dinsdag als woensdag gingen tienduizenden demonstranten in Warschau en in andere Poolse steden de straat op om te demonstreren tegen de maatregel. Onder hen ook Lech Walesa, de oud-president die in de jaren tachtig als vakbondsleider een van de sleutelfiguren was bij het omverwerpen van het communisme

Het Constitutioneel Hof werd eind 2016 al onder overheidscontrole gebracht.

Ondanks de felle protesten geeft de Poolse regering geen centimeter toe. Dat bleek woensdagochtend opnieuw uit een toespraak die de Poolse premier Mateusz Morawiecki hield in het Europees Parlement in Straatsburg.

Morawiecki verdedigde daarin het recht van zijn land om de rechtspraak naar eigen inzicht te hervormen, ook al druist dit in tegen alle Europese afspraken. Volgens Morawiecki zou in Polen juist een „democratische verlichting” plaatsvinden en moet Brussel beter luisteren naar tegenstanders van Europese integratie. „Je kunt het populisme noemen, maar vroeg of laat moet de vraag beantwoord worden of voldoen aan de eisen van de burger populisme is, of juist de essentie van democratie”, aldus de premier die volhield dat het probleem bij Europa ligt, en niet bij Polen. Ondertussen toonde de Poolse media – die onder overheidscontrole staan – woensdag beelden van pleinen met slechts enkele demonstranten, terwijl onafhankelijke pers de protesten wel in beeld bracht.

Opperrechter Gersdorf komt woensdagochtend aan bij het Hooggerechtshof in Warschau.

Foto Wojtek Radwanski/AFP

De woensdag verzamelde Europese fractievoorzitters en parlementariërs reageerden boos en geëmotioneerd op de woorden van de premier en veroordeelden de koers van de Poolse regering in harde bewoordingen.

Dat alle kritiek vooralsnog weinig indruk maakt aan PiS-zijde bleek dinsdag eens te meer uit de woorden van PiS-leider Jaroslaw Kaczynski die zei dat Gersdorf en haar aangangers gedoemd zijn om „jammerlijk te mislukken”.

De Poolse regering houdt al maanden vol dat het hervormingspakket noodzakelijk is om de rechtspraak te vrijwaren van corrupte en communistische invloeden. Een jaar geleden besliste het Poolse parlement dat het voortaan zelf de rechters aanwijst in de Raad voor de Rechtspraak, het college dat rechters benoemt en waakt over ethische regels. Minister van Justitie Ziobro kreeg daarnaast bevoegdheid om voorzitters van rechtbanken te benoemen.

Met haar halsstarrige weigering om de koers te wijzigen stevent Polen af op een breuk met Brussel. Dat probeerde, tot nog toe tevergeefs, de afgelopen maanden het land terug te fluiten. Na een hoorzitting afgelopen week begon de Europese Commissie maandag een nieuwe inbreukprocedure tegen Polen, waarmee het land verplicht kan worden om Europese regels alsnog toe te passen. In het uiterste geval verliest Polen het stemrecht aan de Europese vergadertafels, een stap waartoe echter alleen unaniem kan worden besloten.

Lees ook dit vragenstuk over de Poolse hoorzitting door de Europese Commissie

Dit artikel is op 04-07-2018 om 17:20 geüpdatet.

    • Eva Cukier