NRC checkt: ‘Vijftien procent van de boeren wordt benaderd door criminelen’

Dat schreef dagblad Trouw vorige week in het kader van een ‘nationaal landbouwdebat’.

Foto via iStock

De aanleiding

Dagblad Trouw wil een nationaal landbouwdebat ontketenen en publiceerde daartoe vorige week een onderzoek ‘De staat van de boer’. De krant meldt onder meer dat 15 procent van alle boeren in Nederland door „criminele organisaties” is benaderd met de vraag of zij tegen een ruime vergoeding vrijstaande stallen of loodsen willen afstaan, voor bijvoorbeeld wietplantages of drugslabs. We checken of deze bewering klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Trouw heeft bureau Geelen uit Wageningen onderzoek laten doen onder 15.000 boerenbedrijven. De boeren kregen een link naar het online-onderzoek. Ruim 2.200 boeren vulden een lange vragenlijst in, over verschillende onderwerpen en stuurden veel persoonlijke verhalen mee. Op de vraag: ‘Bent u wel eens benaderd door mensen van wie u vermoedt dat zij criminele bedoelingen hebben?’ antwoordde 15 procent bevestigend.

En, klopt het?

Het is volgens Trouw voor het eerst dat er cijfers over dit onderwerp beschikbaar zijn. „Uniek”, noemt verslaggever Hans Marijnissen de cijfers in zijn artikel. Tot nu waren er alleen schattingen over het zuiden van het land, in nieuwsberichten en rapporten, zoals van Wageningen Environmental Research. Het rapport Landelijk gebied en leegstand uit 2016 stelt dat „steeds meer” leegstaande bedrijfsgebouwen worden gebruikt voor illegale criminele activiteiten. Justitie en politie hielden er volgens Trouw rekening mee dat liefst 60 procent van de boeren in het zuiden was benaderd, maar „die cijfers komen niet van ons”, laat een woordvoerder van het parket Oost-Brabant weten. „Dat waren inschattingen gebaseerd op andere publicaties en onderzoeken.” Ook de Taskforce Brabant-Zeeland, die de ‘ondermijning’ door criminelen van de maatschappij bestrijdt, weet niet waar dat cijfer vandaan komt. De organisatie van boeren in het zuiden, ZLTO, vond het cijfer destijds zo onwaarschijnlijk dat het meewerkte met een enquête van Omroep Brabant, vorig jaar. Daaruit bleek dat ongeveer 13 procent van 123 respondenten onder Brabantse boeren weleens was benaderd door criminelen. Tenslotte stelde vorig jaar burgemeester Jorritsma van Eindhoven dat in Brabant „één op de vijf agrariërs wordt benaderd om loodsen of stallen beschikbaar te stellen voor de drugsproductie”. NRC beoordeelde dit cijfer van 20 procent vorig jaar als „ongefundeerd”. De 15 procent uit het Trouw-onderzoek is volgens de krant zelf vermoedelijk een „onderschatting” van het werkelijke aantal, omdat veel boeren er niet over durven te praten. En doet zich dit voor in heel Nederland? „Of dit helemaal representatief is, is niet zeker te zeggen omdat we niet weten of er een gelijke verdeling is qua respondenten over de verschillend provincies heen”, zegt Han Wiskerke, hoogleraar rurale sociologie van Wageningen University, die de resultaten van Trouw heeft bekeken en er verder onderzoek naar gaat doen. De landelijke boerenorganisatie LTO Nederland heeft „signalen” dat de kwestie in het gehele land speelt en noemt het cijfer „aannemelijk”. Dat stellen ook politie en justitie in het zuiden van het land.

Conclusie

Dat 15 procent van alle Nederlandse boeren is benaderd door criminelen, is de uitkomst van een min of meer representatieve enquête. Betrokkenen noemen het cijfer aannemelijk, maar vast staat het cijfer niet. We zijn geneigd de stelling als grotendeels waar te bestempelen, maar we moeten streng zijn: niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt

    • Arjen Schreuder