Minister mag maatschappijen niet dwingen vanaf Lelystad te vliegen

Europees recht Maatschappijen dwingen om vanaf de luchthaven te vliegen mag niet van de Europese Commissie, bleek dinsdagavond in de Tweede Kamer.

Het luchthavengebouw van Lelystad Airport Foto Koen Suyk

Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) heeft moeite om te voldoen aan Europese eisen voor Lelystad Airport. Beoogde wetgeving om maatschappijen te dwingen vanaf Lelystad te gaan vliegen is door de Europese Commissie afgewezen omdat het strijdig is met het Europese mededingingsrecht. Goedkeuring van Brussel van het nieuwe voorstel is onzeker.

Dat werd duidelijk tijdens een Kamerdebat over luchtvaart, dinsdagavond. Vlak voor het debat stuurde de minister een brief naar de Tweede Kamer over de zogenoemde verkeersverdelingsregel (VVR). Volgens de minister gaat het voorstel voor deze overheidsmaatregel „zeer binnenkort” naar Brussel ter goedkeuring. Tegelijk is zij echter „bezig de VVR nader uit te werken”. Zowel in de Kamer als in de brief maakt zij voorbehoud: „Goedkeuring van de VVR is geen vanzelfsprekendheid”. Vluchten onder dwang verhuizen naar Lelystad blijkt in ieder geval niet mogelijk.

De verkeersverdelingsregel is niet alleen een potentieel juridisch struikelblok. Ook politiek ligt het onderwerp gevoelig: voor coalitiepartijen D66 en ChristenUnie is de mogelijkheid om vluchten van Schiphol naar Lelystad te verhuizen een voorwaarde voor opening van het vliegveld.

De start van Lelystad Airport, aanvankelijk gepland voor april 2018, is door andere tegenslagen al uitgesteld tot 2020. Doel van het vliegveld is het ontlasten van Schiphol, dat tot 2021 niet en daarna waarschijnlijk slechts beperkt verder kan groeien. Door vakantievluchten weg te halen van Schiphol, moet daar meer ruimte ontstaan voor intercontinentale en zakelijke vluchten, waardoor de rol van Schiphol als mondiaal knooppunt behouden blijft.

Goede voorzieningen

In eerste instantie worden luchtvaartmaatschappijen met lage tarieven en goede voorzieningen verleid om naar Lelystad te verhuizen. Als dat niet lukt, wil het kabinet maatschappijen kunnen dwingen via een verkeersverdelingsregel, waarbij Schiphol en Lelystad als één luchthaven worden beschouwd. Hiervoor waren al tientallen vakantiebestemmingen aangewezen. Verzet is er ook: easyJet, na KLM de nummer twee op Schiphol, voelt niets voor een verplaatsing. Ook Corendon en TUI fly zijn niet enthousiast.

Lees ook: Geen ruimte voor extra vrachtvluchten Schiphol

Dwang is echter geen optie, blijkt uit de brief van de minister. Overleg met de Europese Commissie maakte duidelijk dat het Nederlandse voorstel zou worden afgekeurd omdat alle maatschappijen in de vrije communautaire luchtvaartmarkt gelijk moeten worden behandeld.

Van Nieuwenhuizen hoopt dit probleem op te lossen door het „van de andere kant aan te vliegen”, zoals zij in de Kamer zei. Op Lelystad Airport zal uitsluitend verkeer worden toegelaten dat eerder vanaf Schiphol vloog. Daarmee wordt autonome groei, zoals bij Eindhoven Airport, voorkomen. Wie vanaf Lelystad wil vliegen moet ruimte achterlaten op Schiphol. Ryanair, een van de weinige maatschappijen die vanaf Lelystad wil vliegen, valt daarmee af want die vliegt nauwelijks vanaf Schiphol. Op Schiphol zal de vrijkomende ruimte uitsluitend worden toegekend aan zakelijk en intercontinentaal verkeer. Er mogen geen nieuwe vakantievluchten bijkomen.

Slothandel

Door dwang om te zetten in vrijwilligheid hoopt Van Nieuwenhuizen te voldoen aan Europese eisen. Slothandel, handel in start- en landingstijden door maatschappijen onderling, moet daarbij een financiële prikkel zijn voor maatschappijen om Schiphol te verlaten. Dit traject is eveneens onzeker: er is weinig ervaring met slothandel op Europese luchthavens.

De onzekerheid over de VVR zal nog even duren. Na aanmelding in Brussel heeft de Europese Commissie zes maanden nodig om te beslissen. Korter kan niet, zei de minister in de Kamer, want alle lidstaten moeten worden geconsulteerd. Daarna volgt nog het nationale wetgevingstraject, inclusief advisering door de Raad van State.

Een verzoek van GroenLinks om de VVR te kunnen inzien vóór aanmelding in Brussel, werd door de minister afgewezen. „Dit stuk is nu niet onderhandelbaar in de Kamer.” Een voorstel van de VVD om Lelystad Airport aantrekkelijker te maken voor maatschappijen door de openingstijden te verruimen, wees de minister ook af. „We hebben steeds gezegd: geen nacht en geen vracht voor Lelystad. Daar moeten we het bij laten.”

    • Mark Duursma