Het is zo droog en warm, dat vuilnisbelten zomaar in brand vliegen

Afvalbergen Ondanks een stortverbod telt Nederland meer dan tien afvalbergen waar afval tijdelijk wordt gestort voordat het naar de verbrandingsoven kan. De bergen zijn broeinesten voor brand.

Helikopters van het leger moesten maandag helpen blussen bij een grote afvalberg naast de verbrandingsoven in Hengelo. Door de droogte ontstaat gemakkelijk brand op vuilnisbelten. Foto Eric Brinkhorst

Twee keer binnen een week stond in Nederland een afvalberg in brand. Maandag hielpen helikopters van het leger blussen in Hengelo bij een grote afvalberg naast de verbrandingsoven van afvalverwerker Twence. Pas maandagavond was de brand onder controle.

Vijf dagen eerder woedde al een felle brand bij de collega’s van Attero, bij precies zo’n vuilstort in Bergen op Zoom. Ook die brand hield bijna een etmaal aan. Het is droog en warm, en dan ligt op vuilnisbelten brand op de loer.

In Nederland geldt al meer dan twintig jaar een stortverbod voor brandbaar afval. Toch bestaan er nog meer dan tien vuilstortplaatsen zoals de twee die deze week in brand stonden. Het zijn ‘tijdelijke opslagen’. Grote hoeveelheden brandbaar restafval – met plastic, papier – liggen er te wachten, meestal maandenlang, om verbrand te worden in de verbrandingsoven.

De twaalf Nederlandse afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s) mogen zulke stortplaatsen gebruiken als buffer. Er wordt vuilnis bewaard als de ovens in onderhoud zijn of als er tijdelijk veel aanvoer van afval is.

Het afval ligt er maximaal drie jaar opgestapeld op hopen in de open lucht, net als de vuilnisbelten van voorheen. Ze liggen meestal bij de AVI’s, soms verder weg ervandaan. In Bergen op Zoom ligt afval opgeslagen dat in Moerdijk wordt verbrand.

Hoewel het gaat om tijdelijke stortplaatsen, bevatten ze veel afval. Er mag in totaal ruim 2,5 miljard kilo restafval liggen: zoveel vuilnis als de Nederlandse verbrandingsovens in vier maanden tijd kunnen verwerken. Het gaat om afval van Nederlandse huishoudens en van bedrijven.

Afgelopen week ging in Hengelo en Bergen op Zoom een deel van dat vuilnis voortijdig in vlammen op in de buitenlucht.

„De extreme droogte geeft een extra risico op broei”, zegt woordvoerder Albert Vos van Twence over de brand in Hengelo. In het afval ontstaat door rotting brandbaar gas. Als het warm is, is de kans op ontbranding groter. In Hengelo versterkte de harde wind het risico nog.

Niet meegeteld

Hoeveel vuilnis er daadwerkelijk op de ruim tien Nederlandse tijdelijke stortplaatsen ligt, is onbekend. De Vereniging Afvalbedrijven heeft die cijfers, maar wil ze niet aan „derden” geven. Het vuilnis wordt ook niet meegeteld in de statistieken over afvalstort die de branchevereniging en Rijkswaterstaat jaarlijks uitgeven.

Die openbare statistieken gaan over het afval dat nog steeds permanent gestort wordt. Dat is vooral niet-recyclebaar bedrijfsafval, en afval van bodemsanering. In totaal werd er in 2016 2,3 miljard kilo afval gestort, volgens de officiële cijfers.

De hoeveelheid restafval dat tijdelijk op de vuilnisbelten van AVI’s ligt, kan dus best ongeveer even groot zijn. Afgesproken is dat de Vereniging Afvalbedrijven de cijfers „op verzoek” aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat levert.

Rijkswaterstaat, dat de milieu-impact van het Nederlandse afval in de gaten houdt, wil meer informatie naar aanleiding van de afvalbranden van deze week. Dat vertelt Geert van den Berghe die bij Rijkswaterstaat de afval-monitoring coördineert. „Wij moeten weten hoeveel afval daar ligt, en daar willen we periodiek een update van. Die gesprekken gaan nu plaatsvinden.”

Grote onbekende is bijvoorbeeld: hoe groot is de klimaatschade door het opslaan van dat afval? Vuilnisbelten waar organisch materiaal ligt, stoten ‘stortgas’ uit. Door rotting in het afval ontstaat zo methaan: een brandbaar en sterk broeikasgas.

Lees ook: Weg met plastic in laagjes: dat is niet te recyclen

De bijna twintig actieve Nederlandse vuilnisbelten en meer dan honderd gesloten vuilnisbelten dragen samen 1,5 procent bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Dat berekende Rijkswaterstaat.

Maar de tijdelijke opslagen van de AVI’s bleven tot nu toe buiten beeld, vertelt Van den Berghe. Hij dacht tot nog toe dat afval in een ‘tijdelijke opslag’ in balen was verpakt. „Dan zou er geen stortgas uit moeten vrijkomen. Maar op de foto’s van de branden zagen we: het afval ligt los.”

Batterijen

Losliggend afval brengt ook brandgevaar met zich mee. Brand bij afvalbedrijven is een groeiend probleem. Zomerwarmte vergroot het risico, en ook het groeiend aantal lithium-ion batterijen in mobieltjes en laptops. Die kunnen spontaan ontbranden.

Vos vertelt dat bij de opslag 7 à 8 keer per jaar kleine brandhaardjes ontstaan, die dan geblust worden als medewerkers ze zien. „Deze brand [in Hengelo, red.] ontstond in het weekend. Dan is er minder direct toezicht.”

Inmiddels is ook bekend dat er bij de brand in Noord-Brabant bij Attero technische problemen waren: de brandblusinstallatie werkte niet.

Twence neemt vanwege zijn brand van afgelopen week maatregelen. Vos: „We willen de hoeveelheid opgeslagen afval verkleinen en het afval regelmatiger met water besproeien.” Het afval permanent nat houden is geen optie, omdat het dan minder goed brandt in de oven.

Bij geen van de branden zijn gevaarlijke stoffen gevonden. In Bergen op Zoom adviseerde de brandweer om ramen en deuren dicht te houden, maar de rook waaide er niet over bebouwing, maar over de snelweg. In Hengelo kwamen de rookpluimen dit weekend precies over de ‘afvalenergiecentrale’, zoals Twence de installatie liever noemt – er wordt elektriciteit opgewekt met de warmte van het afval. De bemanning van de centrale, die 24 uur per dag in bedrijf is, werkte verder met stofkapjes op.

Over de brand bij Attero in Bergen op Zoom zegt woordvoerder Marieke van Wijk van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant dat er „geen hele hoge concentraties giftige stoffen zijn gemeten”.

Maar milieuvervuiling ontstaat bij zo’n brand wel degelijk, aldus Van Wijk. Die aantonen is lastig, want hoge concentraties treden tijdelijk en lokaal op. „Maar het is idioot om te zeggen dat er helemaal geen risico voor de gezondheid is. Rook is nooit een gezond product. En deze branden duurden bovendien erg lang.”

Aanvulling 25 juli: het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gaf na publicatie van dit artikel alsnog cijfers over de hoeveelheid afval dat tijdelijk is opgeslagen op stortplaatsen. Het gaat om 530.000 ton afval.

    • Hester van Santen