‘De EU is een schijnheilig en achterhaald model’

Jacob Rees-Mogg, Tory-backbencher en Brexiteer

Als groot voorstander van een harde Brexit is het invloedrijke Lagerhuislid Jacob Rees-Mogg een geduchte tegenstander van premier Theresa May.

Jacob Rees-Mogg is Lagerhuislid voor de Conservatieven en overtuigd Brexiteer. Foto AFP

Wat Jacob Rees-Mogg het meeste stoort aan de Europese Unie? „De schijnheiligheid.” Het 49-jarige Lagerhuislid van de Conservatieven, en overtuigd Brexiteer, is gefrustreerd. Brexitonderhandelaar Michel Barnier herhaalt het keer op keer: de Britten moeten de basisprincipes van de EU respecteren. Dat betekent geen vrijhandel in goederen zonder vrij verkeer van personen, geen deelname aan EU-agentschappen zonder erkenning van het EU-Hof. „Wacht even”, zegt Rees-Mogg, zoals altijd in een double-breasted pak waar hij met zijn lange magere lijf in zwemt. „Er wordt gedaan alsof dit de Tien Geboden zijn, die Mozes uit de Alpen naar beneden bracht toen hij even vrijaf had in de Sinaï. Hier moeten wij niet in tuinen.”

Voorbeelden? „Italië mocht volgens de criteria niet bij de euro, maar werd er politiek binnengesmokkeld. Griekenland mocht niet bij de euro, tot Goldman Sachs het fixte. Het Verdrag van Maastricht is glashelder: geen bail-outs. Tot de eurocrisis oplaaide. Als het uitkomt worden regels aangepast. Het is altijd politiek. En het is in het politieke belang van de EU om met ons een goed handelsakkoord te sluiten”, zegt Rees-Mogg tegen enkele Europese journalisten in het Paleis van Wesminster.

Rees-Mogg is niet alleen het Lagerhuislid dat koketteert met zijn elitaire komaf en zijn voorkeur voor gebruiken uit de tijd dat het Verenigd Koninkrijk nog een wereldmacht was. Hij is tevens invloedrijk. Als voorzitter van de European Research Group, zestig Tories die voor een harde Brexit zijn, kan premier Theresa May de komende dagen zijn waarschuwingen niet zonder gevaar negeren.

May voelt de druk. Grote bedrijven (Airbus, BMW, Getlink dat de Kanaaltunnel uitbaat) zijn bezorgd dat de Brexitonderhandelingen muurvast zitten en de kans op een chaotische ruzie-Brexit groter wordt. Voor vrijdag roept ze haar ministers bijeen voor noodberaad. Dinsdag lunchte ze in Den Haag met premier Rutte, onderdeel van een poging bij regeringsleiders steun voor haar plan te vergaren.

Engelse media speculeren dat de premier een ultieme poging wil doen haar Brexitstandpunt af te zwakken. Ze zal naar verwachting ervoor pleiten dat het Verenigd Koninkrijk na de Brexit deels (alleen handel in goederen niet in diensten) in de interne markt en de Europese douane-unie blijft. Nog los van de onvermijdelijke Brusselse bezwaren, stuit het idee op enorm verzet bij Rees-Mogg. In een opiniestuk in The Telegraph dreigde hij dat May een breuk binnen de Conservatieven riskeert als zij niet koersvast is. Op Twitter kreeg Rees-Mogg als reactie een impliciet schouderklopje van Boris Johnson.

Lees ook: Theresa May wordt van alle kanten bedreigd

Waarom bent u zo hartstochtelijk voor de Brexit?

„Democratie. Kan een electoraat met zijn stem ervoor kiezen van regering en beleid te wisselen? Als wij lid blijven kan dat niet op beleidsterreinen die een EU-competentie zijn. Europeanen willen niet dat de EU besluit dat regeringen in lidstaten hun plannen niet mogen uitvoeren. Kijk naar Griekenland, waar in een referendum 61 procent van de kiezers tegen opgelegde bezuinigingsplannen stemde. Het gevolg? Hardere bezuinigingen.”

Het Europees Parlement is toch een volksvertegenwoordiger?

„Het Europees Parlement is geen serieus parlement. De Britten hebben een disproportioneel kleine vertegenwoordiging. Malta krijgt relatief meer Europarlementariërs dan wij. Bovendien, het EP heeft geen legitimiteit omdat het niet een volk vertegenwoordigt. Als dat wel het geval was, dan zouden Duitsers geen bezwaar hebben de Grieken te subsidiëren.”

U rept vaak over de soevereiniteit van het parlement. Botst dat niet met de heiligverklaring van een referendumuitslag?

„Dat is geen tegenstelling. In 1909 weigerde het Hogerhuis de begroting opgesteld door David Lloyd George goed te keuren. Dat resulteerde in grondige hervormingen van het Hogerhuis, waar het veto werd ontnomen. Er werd toen geen referendum uitgeschreven, maar tweemaal vonden verkiezingen plaats omdat kiezers raadplegen werd gezien als de enige manier om het parlement de legitimiteit te verschaffen om zulke grote wijzigingen door te voeren.”

Een interview met Rees-Mogg is ook een interview waar continu: ‘ja maar’ op de lippen ligt. Ja maar, Griekenland had toch de plicht de staatsschuld onder controle te brengen. Ja maar, in het Lagerhuis hebben Wales en Schotland evenredig ook meer Lagerhuisleden dan andere delen van het land. Ja maar, Merkel kreeg na de bail-out wel een nieuw mandaat van Duitse kiezers, zo bezwaarlijk zijn die reddingsacties kennelijk niet. Dat zijn kanttekeningen waar Rees-Mogg aan voorbijdendert.

Rees-Mogg laat zich niet snel van de wijs brengen. Als hij tijdens lezingen, zoals op het partijcongres afgelopen oktober in Manchester, wordt belaagd door activisten reageert hij doodgemoedereerd. Ze schreeuwen, zwaaien agressief met hun armen. „Kom naar voren en zeg mij wat uw grieven zijn”, zegt hij geëxalteerd. Als de mannen blijven tieren, spugen en schelden, worden ze door een beveiliger horizontaal de zaal uitgewerkt. Het Lagerhuislid strijkt zijn scheiding plat en vervolgt zijn verhaal: Jacob Rees-Mogg 1 - linkse demonstranten 0.

Jacob Rees-Mogg en zijn zoon Peter in mei dit jaar. In Britse media ontstond een klein relletje over het feit dat zoon Peter, in strijd met wat de etiquette voorschrijft, de onderste knoop van zijn tweeknoops jasje dicht had. Foto Simon James/Getty

Rees-Mogg is een van de populairste politici van het Verenigd Koninkrijk, ook al wijken zijn streng katholieke standpunten – tegen homohuwelijk, tegen abortus – af van de waarden van de gemiddelde Brit. Hij wordt gezien als de perfecte anti-politicus. Rees-Mogg wekt graag de indruk dat hij rechtstreeks uit een teletijdmachine is gestapt: hij noemde zijn zesde kind Sixtus, heeft een hekel aan groenten en nam ooit zijn kindermeisje mee flyeren tijdens een campagnetijd.

Zijn redes in het Lagerhuis zijn een aaneenschakeling van Britse geschiedenis, waar de Opiumoorlogen en de Slag bij Waterloo langskomen. In 2012 werd hij het Lagerhuislid dat het langste woord in het parlement uitsprak: floccinaucinihilipilification, de handeling om te bepalen of iets waardeloos is. Het woord gebruiken zou een grapje zijn van Old Etonians.

Opvallend is dat Rees-Mogg vooral populair is bij zeer oude en zeer jonge Engelsen. Die laatste doelgroep bereikt hij ook via Snapchat, waar hij sinds kort actief op is. Dat laat zien: boven alles is Rees-Mogg een scherpe politicus met een uitstekend gevoel voor wat aanslaat bij zijn achterban. Ondanks de Moggmania van de afgelopen maanden, zegt hij zelf niet beschikbaar te zijn om ooit Theresa May op te volgen. „Backbenchers worden geen partijleider”, zegt hij. „Ik ben geen kandidaat.”

Ierse bluf

In de wereld van Rees-Mogg is alles eenvoudig. Al een jaar worstelt premier Theresa May met de Ierse kwestie, de uiterst gevoelige vraag hoe na de Brexit de grens tussen Noord-Ierland en Ierland ‘onzichtbaar’ blijft, zoals de Ierse premier Leo Varadkar eist, gesteund door de overige 27 regeringsleiders. „Dit is bluf. Dat moeten wij inzien”, zegt hij.

Rees-Mogg redeneert als volgt. Als de Britten aankondigen eenzijdig de grens ongemoeid te laten en de onvermijdelijke smokkel voor lief te nemen, neemt de druk op Dublin toe. De Commissie zal Ierland op de plicht wijzen de nieuwe buitengrens van de EU te bewaken. „Wat gaat meneer Varadkar dan doen? Een trumpiaanse muur optrekken en zo de zeer belangrijke Ierse uitvoer naar ons op het spel zetten? Dit onderwerp mag niet de onderhandelingen gijzelen.”

Lees ook: De Ieren vrezen dat de Brexit leidt tot herinvoering van de grenscontroles tussen Ierland en Noord-Ierland. ‘Wij willen nooit meer grenzen bouwen, alleen maar bruggen.’

Is het niet zorgelijk dat er nog steeds geen duidelijkheid is over de toekomstige handelsrelatie?

„Het is overzichtelijk. Het parlement heeft in december besloten 39 miljard pond te willen betalen aan de EU voor een gunstig handelsakkoord. Als May die belofte niet waarmaakt, zal het parlement niet instemmen met de betaling van het geld. De overige lidstaten zitten dan met een enorm financieel gat.”

Accepteert u dat economische schade de prijs is voor de Brexit?

„Nee. Europese financiële regelgeving zorgt ervoor dat Londen minder kan concurreren met New York. De kansen buiten de EU zijn enorm. De EU is een achterwaarts en achterhaald model, gebaseerd op de economische orde van de twintigste eeuw.”

Werkgeversorganisaties en bedrijven waarschuwen voor chaos.

„Zij vertegenwoordigen gevestigde belangen. Zij willen liever hun beschermde positie behouden. Ik kies de kant van mijn kiezers die lagere prijzen willen via minder handelsbarrières.”

U gelooft in vrijhandel in Europa, maar is er geen politieke integratie nodig om een interne markt goed te regelen?

„Het hoofddoel van de interne markt is goederen buiten de deur houden om te zorgen dat andere markten niet met ons concurreren. De EU heeft een handelsverdrag met Canada, een serieus land dat zichzelf goed bestuurt. Canadese chemicaliën zijn absoluut veilig, maar moeten toch voldoen aan de eisen die de EU stelt in de REACH-verordening, een onnodige barrière.”

Rees-Mogg predikt niet alleen vrijhandel, hij is er miljonair mee geworden, via Somerset Capital, de investeringsmaatschappij die hij opzette en waar hij nog partner is. Vorige maand meldde het satirische blad Private Eye dat de investeringsmaatschappij een nieuw kantoor had geopend in Dublin. Toch bang voor de Brexit? „Sinds ik in de politiek zit, ben ik niet meer betrokken bij managementbeslissingen. Ik kan alleen zeggen dat wij een kantoor in Dublin hebben, zoals wij ook op de Kaaimaneilanden zitten. Dat vinden onze klanten handig.”

De EU heeft geen enkele rol gespeeld in het bewaren van vrede op het continent. Dat is te danken aan de NAVO

Jacob Rees-Mogg

Het probleem voor Rees-Mogg is dat sinds de Brexitstem de buitenwereld veranderd is. Hij verkocht de Brexit als een kans om niet alleen vrijhandel te drijven, maar ook om nauwer op te trekken met de Verenigde Staten. Genoeg Britten die het met hem eens zijn dat zij cultureel, taalkundig en historisch meer affiniteit hebben de Amerikanen dan met continentale Europeanen. Toen trad Trump aan.

De Amerikaanse president en Rees-Mogg zien de EU allebei louter als een opportunistisch vehikel. „De EU heeft geen enkele rol gespeeld in het bewaren van vrede op het continent. Dat is te danken aan de NAVO”, zegt Rees-Mogg.

Dat Trump ook de NAVO in twijfel trekt, laat hij onvermeld. Ondanks de ideologische overeenkomsten maakt Trump het voor Rees-Mogg lastiger om de Britse alleengang te verkopen. Britse buitenlandcommentatoren huiveren: hoe moeten wij ons in die barre wereld staande houden? „Trump zegt dat wij morgen totale vrijhandel met de Verenigde Staten kunnen hebben.”

Maar is Trump betrouwbaar?

„Het is in ons overweldigend belang om bevriend te zijn met de president van Amerika, de machtigste man ter wereld.”

Bent u bereid milieu-eisen en productstandaarden te verlagen om Amerikaanse handel binnen te halen?

„Amerikanen hebben hoge standaarden en eisen. Als Amerikaanse toezichthouders chloorkippen veilig vinden, waarom zou ik ze willen verbieden hier. Britten zijn slim genoeg om die keuze zelf te maken. Bovendien, eist de Amerikaanse regering dat hun regels worden nageleefd. Kijk naar het gesjoemel bij Volkswagen. In Amerika heeft het bedrijf veel hogere boetes moeten betalen dan in Duitsland. Er is een grotere prikkel in de Verenigde Staten om de regels na te leven. U kiest wederom een verkeerde invalshoek.”

    • Melle Garschagen