Wielrenwedstrijden brengen klimaatverandering in beeld

Klimaatverandering Het groene decor van de Ronde van Vlaanderen staat steeds vroeger in bloei: uit opnames die tv-zender VRT sinds 1981 maakte, blijkt dat de lente nu tot vijf dagen eerder begint.

Wielrenners rijden begin april de Ronde van Vlaanderen. Steeds vaker staan de Vlaamse bomen dan al in blad en bloesem. Foto Flanders Classics

De tv-beelden van klassieke wielrenwedstrijden zijn prima bruikbaar om vroegere bloei en bladontplooiing van bomen en struiken door de klimaatopwarming te meten. Van de Ronde van Vlaanderen bestaan bijvoorbeeld al bewegende beelden uit 1929. En het zijn steevast beelden van begin april.

Belgische onderzoekers analyseerden kleurenbeelden die de Vlaamse tv-zender VRT vanaf 1981 maakte. De cameramannen, achterop een motor, hebben vooral oog voor de wielrenners, maar hun lenzen pikken altijd wat van de omgeving mee. De Ronde van Vlaanderen heeft niet altijd dezelfde route, maar er zijn beroemde Vlaamse heuvels, liefst met kasseien geplaveid, waar de renners altijd overheen moeten. De onderzoekers zochten of dezelfde boom of struik met tussenpozen van jaren in beeld kwam. Dat gebeurde.

Zo laten een beuk op de Eikenberg, een perenboom op de Kwaremont en haagbeuken op de Paterberg, uit het decor van de Ronde van Vlaanderen, opeens zien dat de lente in Vlaanderen nu 2 tot 3 dagen eerder begint dan 30 jaar geleden. De haagbeuk en de magnolia komen zelfs 4 tot 5 dagen eerder uit. Sinds 1981 is het op de Vlaamse heuvels in de eerste aprilweek gemiddeld 1,5 graad warmer geworden. De Belgen publiceerden in het tijdschrift Methods in Ecology and Evolution de bloei- en ontluikgegevens van 46 bomen en struiken op 12 beroemde Vlaamse wielerheuvels. Ze analyseerden daarvoor 200 uur videobeelden. Ze koppelden de bloei en de bladdichtheid van bomen en struiken aan de gedetailleerde weergegevens van Vlaanderen. En vonden dat niet de jaartemperatuur en niet de hoeveelheid neerslag, maar dat vooral de warmte vanaf 1 januari veel invloed heeft op het uitlopen van de bomen en struiken.

Vier keer dezelfde berken op de Paterberg, in verschillende jaren. Tussen 1992 en 2016 waren die bomen een aantal keren te zien op opnames uit de Rond van Vlaanderen. De ene keer met blaadjes die net op uitkomen stonden, of al helemaal in blad, of in tussenstadia.
Foto Flanders Classics
Vier keer dezelfde berken op de Paterberg, in verschillende jaren. Tussen 1992 en 2016 waren die bomen een aantal keren te zien op opnames uit de Rond van Vlaanderen. De ene keer met blaadjes die net op uitkomen stonden, of al helemaal in blad, of in tussenstadia.
Flanders Classics

Langdurige waarnemingen aan dezelfde bomen of struiken zijn zeldzaam. Sommige liefhebbers houden tuindagboekjes bij, net als beheerders van botanische tuinen. Maar decennialange reeksen zijn zeldzaam en nieuwe bronnen zijn welkom. Niet alleen fietswedstrijden zijn geschikt voor deze analyse, maar ook beelden van bijvoorbeeld traditionele golfwedstrijden en popconcerten. Als het evenement maar in de natuur is, en jaar in jaar uit op dezelfde plaats plaatsvindt.

    • Wim Köhler