UWV: licht verstandelijk beperkten vaak over het hoofd gezien door instanties

Gemeenten en schuldhulporganisaties herkennen schuldenaars met een lichte verstandelijke beperking vaak niet goed, waardoor die nog meer in de problemen komen.

Foto iStock

Instanties hebben vaak niet in de gaten wanneer mensen met financiële problemen een lichte verstandelijke beperking hebben. Dat zegt uitkeringsinstantie UWV naar aanleiding van onderzoek door onder andere de Hogeschool Utrecht en de Hogeschool Leiden. Mede daardoor lopen de schulden van deze groep hoger op.

Het gaat dan om de groep met een IQ van 50 tot 85 punten die sociaal zwak is en bijvoorbeeld problemen heeft met rekenen en schrijven. Volgens onderzoeker Nadja Jungmann heeft deze groep vaak niet door wat er door instanties en gemeenten van ze verwacht wordt, bijvoorbeeld bij afspraken met schuldeisers of bij sollicitatieverplichtingen. Toch blijven licht verstandelijk beperkte schuldenaars vaak lang onopgemerkt, doordat zij zich verbaal goed weten te uiten.

Professionals die niet voldoende geschoold zijn, kunnen een verstandelijke beperking daardoor makkelijk missen, zegt Jungmann. Op den duur kan dat leiden tot boetes opgelegd door de re-integratie of het korten op een uitkering omdat de sollicitatieplicht niet wordt nagekomen. Ook ziet Jungmann schuldeisers veelvuldig terug: “Mensen met een lichte verstandelijke beperking vinden het over het algemeen lastig om zich te verplaatsen in een bedrijf dat geld wil zien. Daardoor lopen gesprekken over inlossen makkelijk hoog op, waardoor schuldeisers vervolgens niet meer bereid zijn om te schikken.”

Lees ook: Schuldhulp krijgen? Spring dan eerst door deze hoepels

‘Onvoldoende tijd en middelen voor extra hulp’

Een tweede probleem, zegt Jungmann, is dat wanneer bij instanties wél bekend is dat iemand een lichte verstandelijke beperking heeft, er vaak onvoldoende tijd en geld zijn om iemand op weg te helpen. Jungmann: “Sommigen hebben bijvoorbeeld een extra afspraak nodig met de re-integratie om na te lopen of ze alles wel goed hebben begrepen. Maar daar is meestal geen tijd voor. Dan komt het er uiteindelijk toch op neer dat van die groep verwacht wordt dat ze hetzelfde doen als schuldenaars zonder beperking.”

Of Nederlanders met een lichte verstandelijke beperking vaker in de financiële problemen komen dan schuldenaars zonder, is niet duidelijk. Op de grootte van de groep is weinig zicht, aldus Jungmann. “Dat komt dus doordat instanties de beperking vaak over het hoofd zien. Wat we wel weten, is dat deze groep door vergelijkbare redenen in de schulden komt als andere schuldenaars. Vaak gaat het om het verlies van een baan of een scheiding. Maar voor hen is het ingewikkelder en moeilijker om het op te lossen. Daarnaast zijn ze kwetsbaarder voor bijvoorbeeld financieel misbruik. Op alle fronten staan ze aan de verkeerde kant van de lijn.”

‘Pas schriftelijke communicatie aan op het leesniveau’

Onder meer het UWV en een aantal organisaties doet daarom in een dinsdag gepresenteerd actieplan een aantal aanbevelingen aan schuldhulpverleningsinstanties, bijvoorbeeld het laten bijscholen van medewerkers zodat zij een beperking eerder herkennen. Ook wordt aangeraden om de schriftelijke correspondentie aan te passen aan het leesniveau. Daarnaast wordt een versoepeling van de sancties aanbevolen wanneer blijkt dat iemand door de beperking niet goed om kan gaan met de regels.

    • Maartje Geels