Gezocht: visie voor de landbouw

PBL-rapport De Nederlandse landbouw loopt hard tegen grenzen aan, constateert het Planbureau voor de Leefomgeving. ‘Nieuwe sturing’ is noodzakelijk.

De Nederlandse landbouw loopt volgens het PBL „hard tegen grenzen aan”. Foto’s Bram van de Biezen/ANP

De overheid moet een veel grotere rol gaan spelen in de koers van de Nederlandse landbouw. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving in een publicatie die deze dinsdag verschijnt. Het PBL pleit in Naar een wenkend perspectief voor de Nederlandse landbouw voor een landbouwakkoord, in navolging van het bijvoorbeeld het energieakkoord. Daarbij zouden naast de overheid ook boeren, leveranciers, financiers, supermarkten en natuurorganisaties moeten deelnemen.

Zo’n landbouwakkoord kan volgens het PBL, adviseur van de regering op milieugebied, gesloten worden op „kernwaarden”, zoals dierenwelzijn, landschapsbeheer of bodemkwaliteit. Het is nodig omdat de Nederlandse landbouw volgens het PBL „hard tegen grenzen aanloopt”. De sector wordt geplaagd door incidenten en fraude, zoals de fipronilaffaire en mestfraude. Daarnaast is de milieudruk van de landbouw hoog en in sommige gebieden komen burgers in opstand tegen intensieve veeteelt.

Kostprijs en schaalvergroting

Individuele boeren zitten vaak „klem”, stelt PBL-directeur Hans Mommaas. „De maatschappij eist steeds meer duurzaamheid. Maar veel boeren hebben niet de ruimte om daarop in te spelen. Ze zitten vast in een verdienmodel dat gericht is op een zo laag mogelijke kostprijs en schaalvergroting.”

Lees ook de publicatie in NRC over grootschalige, georganiseerde mestfraude in Brabant en Limburg: Het Mestcomplot

Het PBL besteedde anderhalf jaar aan het rapport over de Nederlandse landbouwsector met 55.000 boeren, leveranciers en afnemers. Inmiddels heeft Nederland, na jarenlange afwezigheid, weer een minister van Landbouw, Carola Schouten (ChristenUnie). Zij beraadt zich op dit moment op een landbouwvisie, die nog deze zomer moet verschijnen. Het PBL is ook gesprekspartner.

Schoutens landbouwvisie noemt Mommaas „een eerste stap”, maar wel een heel noodzakelijke. In een eerder interview met NRC, van september vorig jaar, sprak de PBL-directeur nog van een deltaplan voor de Nederlandse landbouw. „Ik ben daarvan teruggekomen. Een deltaplan veronderstelt dat je samen goed weet wat de stip op de horizon staat. Maar eigenlijk zitten we nog niet in de fase. We zitten nog in een verkenning.”

Lees het hele interview met Mommaas: ‘De Nederlandse landbouw heeft een ‘Deltaplan’ nodig’

Volgens het PBL heeft de centrale overheid „afgelopen decennia” slechts op deelonderwerpen landbouwbesluiten genomen. Een overkoepelde visie ontbreekt. Mommaas: „We moeten onszelf de vraag stellen wat voor landbouw we willen in Nederland. Wat is het langetermijnperspectief?”

In loopgraven

De overheid zou zich daarnaast ook moeten inzetten voor de onderhandelingspositie van boeren en moet geld vrijmaken voor innovatie en sanering van boeren die niet kunnen overschakelen naar een duurzamere manier van landbouw. Voor stoppende varkensboeren in veedichte gebieden kwam vorig jaar al 200 miljoen euro van het kabinet.

Het PBL spreekt nadrukkelijk geen voorkeur uit voor één soort verdienmodel voor boeren: productie opvoeren met behulp van technologie of juist minder produceren voor meer geld. Mommaas: „Er zullen in de toekomst nog steeds boeren zijn die voor de wereldmarkt produceren. Anderen moeten minder gaan concurreren op kostprijs, maar op toegevoegde waarde. Dat hoeft niet per se kleinschalig te zijn. Parmezaanse kaas gaat de hele wereld over.”

Mommaas denkt dat een landbouwakkoord er tot nu toe niet kwam omdat de politiek lang „in loopgraven” heeft gezeten. Daarnaast is Nederland landbouw gaan beschouwen als „gewone economische sector”. „Maar de landbouw beheert tweederde van de grond in Nederland. Juist omdat landbouw zo’n grote stempel drukt op onze leefomgeving, groeit het besef dat nieuwe sturing nodig is.”

    • Geertje Tuenter