Horst Seehofer: altijd Merkels keiharde tegenspeler

Profiel

De CSU-leider was politiek al doodverklaard, maar is volop terug nu hij bij Merkel een migratiecompromis heeft afgedwongen.

Zelfs door zijn eigen partij was Horst Seehofer al opgegeven, Maar hij is volop terug. Foto Sven Hoppe/AP)

Hij was politiek al dood verklaard. Zelfs in zijn eigen partij, de Beierse CSU waarvan hij sinds 2008 de aanvoerder is, was hij al opgegeven. Men overlegde al wie hem zou moeten opvolgen, als partijleider en als minister van Binnenlandse Zaken.

De lange loopbaan van Horst Seehofer, die deze woensdag 69 jaar wordt, leek na vier decennia tot een roemloos einde te komen. Gestruikeld door zijn eigen overmoed. Gesneuveld in zijn zoveelste krachtmeting met Angela Merkel.

„Vrijwel niemand in de CSU twijfelt er nog aan”, schreef de Süddeutsche Zeitung afgelopen dinsdag, „dat Seehofer in de nacht van maandag op dinsdag echt zal terugtreden.” In CSU-kringen zou in plaats van het bekende ‘Merkel moet weg’ nu steeds vaker ‘Seehofer moet weg’ te horen zijn. Zijn eigenzinnige en chaotische opereren, zijn boerse aanvallen op Merkel, zijn aankondiging van zondag dat hij zou aftreden om daar een paar uur later al weer op terug te komen: men had er langzamerhand schoon genoeg van.

Boomlange Beier

Horst Seehofer was de man die Merkel het laatste zetje kon geven, schreef correspondent Juurd Eijsvoogel eerder. Hij zette de opstand tegen Angela Merkel in gang. De minister-president van Beieren Markus Söder dreef het conflict vervolgens welbewust verder op de spits met zijn aanhoudende kritiek op Merkels vluchtelingenbeleid. In Beieren steunt de meerderheid de harde lijn tegen migranten van ‘hun’ CSU. Toch klinken nu ook tegengeluiden in die partij.

Maar de krant was maandagavond te vroeg naar de drukker gegaan. Tegen de tijd dat de lezers hem dinsdagochtend onder ogen kregen was Seehofer niet alleen terug in het rijk van de levende en actieve politieke leiders – tot ieders verrassing was hij zelfs als winnaar uit de harde strijd gekomen die hij de afgelopen weken met Merkel had gestreden.

De boomlange Beier verliet maandagavond laat een crisisberaad van CDU en CSU in Berlijn, om ten overstaan van de pers te verklaren dat het gelukt was om een compromis in het conflict over het vluchtelingenbeleid te vinden. Hij was er tevreden mee. „Het loont om te vechten voor je overtuigingen”, zei hij zonder valse bescheidenheid. Wat er verder ook met Merkel en haar regering zou gebeuren, het was Seehofer gelukt zijn punt te maken: het vluchtelingenbeleid moet restrictiever, strenger - en Beieren zal daarin voorop lopen.

Conflicten met Angela Merkel lopen als een rode draad door het politieke leven van Horst Seehofer. Maar zo hoog als het de afgelopen weken opliep, is nieuw voor allebei.

Vertrouwd was wel het patroon. Zij blijft uiterlijk onverstoorbaar onder zijn harde aanvallen en vernederingen. Hij heeft dikwijls grote moeite om met haar koppigheid om te gaan, en zich over de nederlagen heen te zetten die ze hem in de loop der jaren heeft toegebracht. „Ik laat me niet ontslaan door een kanselier die alleen kanselier is dankzij mij”, zei hij deze week verbeten in een kranteninterview.

Gevoelspoliticus

De gevoelspoliticus Seehofer komt uit een katholiek arbeidersgezin uit het Beierse Ingolstadt. Hij klom snel op in de CSU. In 1992, toen ze als jonge ministers collega’s waren onder Helmut Kohl, leerde hij Merkel kennen, de koele protestantse uit de voormalige DDR. Het duurde nog jaren voor ze op voet van ‘je’ en ‘jij’ met elkaar waren. Pas in 2008, toen Merkel al drie jaar bondskanselier was, besloot ze de vijf jaar oudere Seehofer, zoals dat in Duitsland gaat, „het Du aan te bieden”. Hij accepteerde. Toen hadden ze al een harde botsing over de gezondheidszorg achter de rug, die Seehofer het vicevoorzitterschap van de fractie kostte – een bittere ervaring die hij haar nooit vergeven zou hebben.

Seehofer was minister van Gezondheid, minister van Landbouw en sinds maart minister van Binnenlandse Zaken, Woningbouw en Heimat. Maar het meest op zijn plaats was hij als minister-president van Beieren (2008-2018), Landesvater in de deelstaat waar de CSU het sinds jaar en dag voor het zeggen heeft. Tot hij daar dit voorjaar plaats moest maken voor zijn rivaal Markus Söder, vanwege de beroerde resultaten bij de laatste bondsdagverkiezingen.

Vooral in de rol van partijleider ontwikkelde Seehofer zich tot de grote tegenspeler van Merkel - ook al vertegenwoordigen ze twee zusterpartijen. Hij speelde afgelopen weken een hoofdrol in de opstand tegen haar. Dat de CSU veel kiezers aan de AfD verliest is Seehofers grote frustratie – en de drijfveer voor zijn harde lijn.

Conflicten met Angela Merkel lopen als een rode draad door het politieke leven van Horst Seehofer.

Honderdste geboortedag

Raadselachtig is altijd gebleven wat er precies is misgegaan op 4 september 2015. Dat was de dag waarop de bondskanselier besloot de Duitse grens niet te sluiten voor de duizenden vluchtelingen die via Hongarije en Oostenrijk naar Duitsland kwamen – naar Beieren. Herhaaldelijk probeerde ze Seehofer te bellen, hij was tenslotte minister-president van Beieren, voor overleg over het ingrijpende besluit. Maar hij nam niet op.

Het was de honderdste geboortedag van de grote CSU-voorman Franz Josef Strauss (1915-1988), en Seehofer was boos dat Merkel bij de herdenking verstek liet gaan, schrijft Robin Alexander in zijn boek Die Getriebenen over Merkels vluchtelingenpolitiek. Na de plechtigheid had de minister-president zich teruggetrokken in zijn vakantiehuis, vastbesloten de rest van de dag door niemand gestoord te worden.

Lees ook dit interview met Robin Alexander: Waarom zette Merkel in 2015 ineens de deur open voor vluchtelingen?

Merkel liet boodschappen achter in zijn mailbox, nam contact op met zijn hoogste ambtenaar – maar Seehofer bleef onbereikbaar. Kwam het haar wel goed uit, dat ze nu geen rekening hoefde te houden met zijn eventuele tegenwerpingen? Of kwam het vooral hém goed uit? Zo werd hij niet medeverantwoordelijk voor een besluit dat hij de komende jaren zou blijven hekelen als „fout van de eeuw”, en als een dramatische keerpunt waardoor Merkel een „heerschappij van rechteloosheid” in Duitsland zou hebben veroorzaakt.

In dat Beierse vakantiehuis heeft Seehofer in de kelder in twintig jaar een uitgebreide modelspoorbaan aangelegd, zoals hij eens met kinderlijke trots aan een tv-programma toonde. Met op Bonn Hauptbahnhof een Playmobil-poppetje van Angela Merkel. Even leek het er deze week op dat hij aan die hobby meer tijd kan gaan besteden. Maar in Berlijn is zijn spel toch nog niet uit.

Bekijk hieronder de video waarin Seehofer zijn modelspoorbaan laat zien:

    • Juurd Eijsvoogel