Merkel bindt in om coalitie te redden

Duitsland

CSU-leider en minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer dwong Merkel tot scherpere grenscontroles. Alleen: is coalitiepartner SPD ook akkoord?

Angela Merkel en Horst Seehofer schudden elkaar de hand voor aanvang van een bijeenkomst van CDU en CSU. Foto John Macdougall/AFP

Om een crisis in haar regering te bezweren heeft kanselier Angela Merkel ingestemd met een verscherping van het Duitse vluchtelingenbeleid. Daarmee is een dreigende breuk tussen haar CDU en de Beierse zusterpartij CSU afgewend.

De minister van Binnenlandse Zaken dreigde zondag af te treden als er geen compromis zou worden bereikt over het Duitse migratiebeleid. Lees daarover: Duitse minister Seehofer blijft aan na compromis met Merkel

Maar de al weken slepende politieke crisis in Berlijn is niet voorbij, zolang de derde coalitiepartner, de sociaal-democratische SPD, niet heeft ingestemd met het compromis waarover CDU en CSU het maandagavond eens werden. Deze dinsdag beraadt de SPD zich.

CDU en CSU willen bij de Duitse grens met Oostenrijk zogeheten ‘transitcentra’ vestigen. In die gesloten instellingen moeten asielzoekers worden opgevangen die eerder al in andere Europese landen zijn geregistreerd. In de eerste zes maanden van dit jaar ging dat om zo’n honderd mensen per dag. Vanuit de centra kunnen zij, zo is de bedoeling, snel weer naar die landen teruggezonden worden.

Verrassende uitkomst

Het was een verrassende uitkomst van de strijd tussen Merkel, leider van de CDU, en minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer, leider van de kleinere en conservatievere CSU. Seehofer had eerder gedreigd met aftreden en was in politiek Berlijn al bijna opgegeven. Maar maandagavond meldde hij triomfantelijk dat er een akkoord was en dat hij zou aanblijven.

Aan de praktische uitwerking van het compromis zitten nog tal van haken en ogen, maar de symbolische waarde is groot. In de eerste plaats voor de CSU, die heeft laten zien concessies te kunnen afdwingen van de bondskanselier, en nog wel op het gevoelige punt van de vluchtelingenpolitiek. Met het oog op de deelstaatverkiezingen in Beieren, in oktober, en de concurrentie van de AfD, hecht de partij daar sterk aan.

Merkel heeft een dreigende scheuring in de christen-democratische familie afgewend, maar haar positie is verder verzwakt. Ze is door de knieën gegaan voor de luidruchtige opstand van de CSU, die Merkels beleid jarenlang als een fiasco heeft voorgesteld en nu dreigde haar coalitie op te blazen.

Horst Seehofer was de man die Merkel het laatste zetje kon geven, schreef correspondent Juurd Eijsvoogel eerder. Hij zette de opstand tegen Angela Merkel in gang. De minister-president van Beieren Markus Söder dreef het conflict vervolgens welbewust verder op de spits met zijn aanhoudende kritiek op Merkels vluchtelingenbeleid. In Beieren steunt de meerderheid de harde lijn tegen migranten van ‘hun’ CSU. Toch klinken nu ook tegengeluiden in die partij.

Hoezeer het onderlinge vertrouwen binnen het kabinet is aangetast, bleek maandagmiddag uit een interview, waarin Seehofer nog bitter zei: „Ik laat me niet ontslaan door een kanselier die alleen kanselier is dankzij mij.”

Gevolgen

Seehofer heeft weliswaar niet zijn aanvankelijke plan kunnen doorzetten om elders geregistreerde asielzoekers aan de grens per omgaande terug te sturen. Maar de transitcentra kunnen in Europa dezelfde gevolgen hebben waar Merkel steeds voor gewaarschuwd heeft: dat veel landen in Europa weer grenscontroles gaan invoeren. Oostenrijk liet dinsdagochtend al weten zijn zuidgrens beter te gaan controleren als de Duitse transitcentra er komen. Wenen wil voorkomen dat grote aantallen door Duitsland uitgezette asielzoekers te moeten opvangen.

De SPD ziet zich door het compromis van CDU en CSU ernstig in het nauw gebracht. In 2015 heeft ze de oprichting van transitcentra weten tegen te houden, en sindsdien is ze zich er tegen blijven uitspreken. Ook al ging het destijds om grote centra voor de opvang van álle asielzoekers en nu om kleinere instellingen voor een beperkte groep, voor de SPD is het woord ‘transitcentra’ besmet.

Andere linkse partijen hekelden het akkoord scherp. De Groenen en Die Linke veroordeelden de transitcentra als ‘interneringskampen’.

    • Juurd Eijsvoogel