Nieuw grensregime Duitsland: wat is het plan en waarom is Oostenrijk boos?

Migratieakkoord

Het migratieakkoord tussen CDU en CSU roept tal van vragen op. Ook heeft het gevolgen voor Europa. De voornaamste punten op een rij.

Duitse politie-agenten controleren een levering bij een controlepost op de grens tussen Duitsland en Oostenrijk. Foto Christof Stache/AFP

„Wij maken afspraken over de betere ordening, sturing en begrenzing van de secundaire migratie”, schreven de CDU en CSU boven het driepuntenplan waarover ze maandagnacht overeenstemming bereikten.

  1. Wat behelzen de afspraken?

    Het akkoord telt drie punten. Ten eerste: onder „een nieuw grensregime” aan de Duits-Oostenrijkse grens wordt het binnenreizen verhinderd van mensen voor wier asielaanvraag „andere EU-landen bevoegd zijn”. Gezinshereniging blijft mogelijk.

    Ten tweede: er komen „transitcentra” voor asielzoekers die aan de grens worden geweigerd. In de praktijk zullen die niet precies aan de grens hoeven te liggen, want juridisch gezien gelden die centra als een soort niemandsland, zodat de betrokkene formeel niet Duitsland is binnengereisd. Dergelijke zones bestaan al op de vliegvelden van München en Düsseldorf. Vanuit deze transitcentra zullen mensen worden overgebracht naar de landen die voor hen verantwoordelijk zijn. Dat moet gebeuren in samenspraak met die landen, dus op basis van bilaterale akkoorden.

    Ten derde: als landen weigeren mensen terug te nemen, worden die mensen tegengehouden „op grond van een akkoord met Oostenrijk”. Zo’n akkoord is er overigens nog niet.

  2. Wat verandert er hierdoor?

    Formeel past dit nieuwe grensregime in de Europese asielafspraken. Volgens de zogeheten Dublin-verordening moet een asielzoeker asiel aanvragen in het land waar hij of zij de Europese Unie binnenkomt. Met name de landen aan de zuidgrens van de EU – Spanje, Italië en Griekenland – stellen deze verordening ter discussie, omdat die een onevenredig grote druk op hen legt. Plannen om dit te compenseren met afspraken over de verdeling van asielzoekers die in het zuiden zijn binnengekomen over andere EU-landen, hebben weinig opgeleverd.

    Dit nieuwe grensregime betekent een verdere beperking van het vrije verkeer van personen in de Schengenzone. Nu al wordt aan de Duits-Oostenrijkse grens steeksproefsgewijs gecontroleerd, wat tot filevorming en vertraging leidt. Dorpen en stadjes langs secundaire wegen klagen over sluipverkeer. De verscherping van de grenscontrole die deze afspraken met zich meebrengen, zal ‘Schengen’ in ieder geval aan deze grens verder ondergraven. Een grondslag van het Europese asielbeleid is de gedachte dat mensen als dat nodig is aan de buitengrenzen worden tegengehouden, niet aan binnengrenzen. Als Duitsland hier zijn binnengrenzen gaat controleren, is de kans groot dat andere landen iets soortgelijks gaan doen.

    Het idee van transitcentra roept veel vragen op. Worden mensen hier opgesloten? Zit daar een maximale termijn aan? Hoeveel mensen worden zo bij elkaar gezet? Annalena Baerbock, co-voorzitter van de Groenen, twitterde maandagnacht dat die centra „interneringskampen’’ worden.

    Lees ook de column van Caroline de Gruyter: Migratie wordt wél opgelost
  3. Om hoeveel mensen gaat het?

    Tot half juni zijn dit jaar in heel Duitsland 18.349 asielaanvragen ingediend door mensen die eerder in een ander EU-land waren geregistreerd. Daarbij gaat het overigens niet alleen om asielzoekers die via Oostenrijk en Beieren zijn gekomen. Aan drie belangrijke Duits-Oostenrijkse grensovergangen wordt nu gecontroleerd: bij Passau op de A3, bij Freilassing op de A8 en bij Kufstein op de A93. Volgens de Süddeutsche Zeitung probeerden dit jaar bij Passau per maand ongeveer 150 mensen Duitsland in te komen en is 60 procent van hen teruggestuurd. Die Welt am Sonntag berichtte dat dit jaar ongeveer 200 mensen per maand illegaal de Duits-Oostenrijkse grens over probeerden te komen.

  4. Geldt dit nieuwe regime alleen aan de grens met Oostenrijk?

    Voorlopig wel. Beieren heeft ook een lange grens met Tsjechië, maar over een nieuw grensregime daar wordt vooralsnog niet gesproken. Dat komt waarschijnlijk ook omdat de mensensmokkelroute via Oost-Europa na de Turkije-deal veel minder belangrijk is geworden. Ook voor de Duitse grenzen met Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk, Zwitserland, Polen en Denemarken gelden de nieuwe maatregelen vooralsnog niet.

    Lees ook over het akkoord: EU-leiders willen betere opvang migranten in Noord-Afrika
  5. Waarom is Oostenrijk bezorgd?

    Wenen vreest verantwoordelijk te worden voor alle mensen over wier registratie twijfels bestaan of die om andere redenen niet via de transitcentra naar een ander EU-land gebracht kunnen worden. Vrijwel alle Oostenrijkse politici hebben kritiek op Duitsland. Volgens een regeringsverklaring dinsdag zal Oostenrijk maatregelen nemen „om nadelen voor Oostenrijk en zijn bevolking af te wenden’’. Premier Kurz, die regeert in een coalitie met de hard-rechtse Vrijheidspartij, heeft eerder gezegd dat Oostenrijk zo nodig ook de zuidgrens met Italië – met de Brennerpas als belangrijkste verbinding – beter gaat beveiligen. Zo wil Kurz voorkomen dat vanuit Italië asielzoekers doorreizen die dan aan de Duitse grens geweigerd worden.

    • Marc Leijendekker