Opinie

    • Menno Tamminga

Halsema is de burgemeester van een lastig gesprek

Vier nieuwsflitsen. Wouter Bos, ex-minister van Financiën (PvdA), stopt als bestuursvoorzitter bij VUmc, dat met stadgenoot AMC de grootste Nederlandse ziekenhuisfusie ingaat. Bos wordt chef van de nieuwe staatsbank InvestNL.

Het Stedelijk Museum Amsterdam, dat al maanden kampt met bestuurlijke verlamming, geeft de gemeente invloed op de raad van toezicht die de directie benoemt.

Het ongenoegen over het diplomaverlies van 354 scholieren aan twee vmbo-scholen in Maastricht houdt aan.

Femke Halsema (GroenLinks) wordt burgemeester van Amsterdam. Wie verbindt dit nieuws? Halsema zelf. Zij leidde eind 2012 een commissie die het bijna bankroet onderzocht van onderwijsgroep Amarantis (van Amsterdam tot Amersfoort, 31.000 leerlingen). Ze leidde vervolgens in 2013 een commissie over goed bestuur in het semi-publieke domein.

Amarantis mikte met fusies op groei. Deze schaalvergroting kreeg onder meer vorm in ambitieuze nieuwbouw. Toen de groei tegenviel ontstond een crisis. De schaalvergroting is het raakvlak met de ziekenhuisfusie in Amsterdam en de chaos in Maastricht.

Schaalvergroting is omstreden. De beloofde voordelen blijken soms een illusie, de afstand tussen bestuur en werkvloer groeit en regionale monopolievorming dreigt. Dat laatste is in Maastricht al realiteit. Abstracte onderwerpen (fusies, goed bestuur) gaan nu gepaard met concrete gedupeerden.

Het vertrek van Bos bij VUmc is spijtig. Marcel Levi van fusiepartner AMC ging eerder naar een ziekenhuis in Londen. De uitvoering, waar het om gaat als een fusie wil slagen, mogen hun opvolgers opknappen.

Schaalvergroting kan op de tekentafel voordelen hebben, maar de nadelen worden nog weleens met oogkleppen bezien. Er is een remedie: de conglomeraten opbreken, net als in het bedrijfsleven (Philips, GE). En een verbod op de stichting, de dominante organisatievorm bij ziekenhuizen, musea en scholen. Maak er verenigingen van of coöperaties en breek de almacht van oligarchische besturen in die stichtingen.

Lees ook dit profiel van Femke Halsema: raspolitica met een stekelig karakter

Dat brengt ons bij Halsema’s tweede rapport en het Stedelijk Museum Amsterdam. De aanleiding voor dat rapport was een reeks debacles in het semi-publieke domein, zoals woningcorporatie Vestia, thuiszorgstichting Meavita, ziekenhuisgroep Orbis en Amarantis. De opdracht voor de commissie was ruim: het opstellen van gedragsregels voor behoorlijk bestuur in deze sectoren.

De commissie-Halsema was eigenwijs. Ze reageerde niet met extra regels of andere in Den Haag gebruikelijke bezweringsformules. Dat is al geregeld, in de gedragscodes voor goed bestuur en effectief toezicht in al die sectoren.

Schaalvergroting kan voordelen hebben, maar de nadelen worden met oogkleppen bezien

De titel van het rapport is veelzeggend: Een lastig gesprek. Eén van de mooie zinnen: „Goed bestuur is gebaat bij bestuurders die het afleggen van verantwoording zien als een middel om hun verantwoordelijkheid te nemen.”

Daar schortte het bij het Stedelijk Museum ernstig aan, blijkt uit een recent rapport in opdracht van het gemeentebestuur over de governance van het Stedelijk. Artistiek directeur Beatrix Ruf trad vorig jaar af nadat de raad van toezicht het vertrouwen had verloren, de helft van die raad is na het onderzoeksrapport opgestapt, de ondernemingsraad wil dat de rest ook gaat en de gemeente trekt de macht naar zich toe.

Halsema’s visie op behoorlijk bestuur kan nu de doorslag geven in wat inmiddels een machtsstrijd lijkt. De uitkomst? Ruf komt niet terug, de resterende toezichthouders gaan ook en Een lastig gesprek wordt dé vraagbaak voor beter bestuur.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

Correctie (2 juli 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd de voornaam van Beatrix Ruf foutief gegeven als Beatrice. Dat is hierboven aangepast.

    • Menno Tamminga