Breuk dreigt in Duitse regering

Minister van Binnenlandse Zaken Seehofer dreigt met aftreden. Als het daarvan komt is de vraag of hij Merkel meesleurt in zijn val.

Angela Merkel tijdens een CDU-bijeenkomst deze zondag. Foto Clemens Bilan/EPA

Na een chaotische nacht dreigt de politieke crisis in Duitsland tot een acute breuk in de regering-Merkel te leiden. Minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU) zegt dat hij aftreedt als kanselier Merkel hem niet verder tegemoet komt in het vluchtelingenbeleid.

Met dat ultimatum heeft hij niet alleen zijn eigen positie op spel gezet. Ook het voortbestaan van de coalitie van CDU, CSU en SPD komt erdoor in het geding, het al decennia bestaande verbond tussen de twee christen-democratische partijen CDU en CSU en zelfs het kanselierschap van Angela Merkel.

Eind van deze maandagmiddag zouden Merkel (CDU) en Seehofer elkaar treffen op zoek naar een compromis. Met zijn aanhoudende kritiek op Merkel heeft Seehofer, die behalve minister ook CSU-partijleider is, het zichzelf moeilijk gemaakt zich nu zonder gezichtsverlies met haar te verzoenen.

Op de achtergrond van de machtsstrijd speelt dat de CSU vreest in oktober bij de deelstaatverkiezingen in Beieren haar absolute meerderheid kwijt te raken door de sterke opkomst van anti-immigratiepartij AfD. Het huidige conflict spitst zich toe op de wens van Seehofer asielzoekers die al in andere landen geregistreerd zijn aan de Duitse grens meteen terug te sturen. Merkel is tegen zo’n eenzijdig nationale maatregel, die andere landen met problemen zou opzadelen en tot herinvoering van grenscontroles zou leiden. Zij streeft daarom naar afspraken in Europees verband.

Europese afspraken

Twee weken geleden stelde de CSU Merkel ook al een ultimatum: ze kreeg tot de EU-top van 28 en 29 juni de tijd om Europese afspraken te maken. Leverde dat niets op dan zou Seehofer zijn plan doorzetten.

Horst Seehofer was de man die Merkel het laatste zetje kon geven, schreef correspondent Juurd Eijsvoogel eerder. Hij zette de opstand tegen Angela Merkel in gang. De minister-president van Beieren Markus Söder dreef het conflict vervolgens welbewust verder op de spits met zijn aanhoudende kritiek op Merkels vluchtelingenbeleid. In Beieren steunt de meerderheid de harde lijn tegen migranten van ‘hun’ CSU. Toch klinken nu ook tegengeluiden in die partij.

Toen Merkel tegen de verwachting in zowaar met enkele Europese afspraken uit Brussel terug kwam, toonde een aantal prominente CSU-politici zich voorzichtig tevreden met wat zij bereikt had. Zelfs minister-president Söder van Beieren, die de strijd met Merkel hoog had laten oplopen, zei dat de afspraken „in de goede richting” gingen.

Maar Seehofer zweeg eerst twee dagen, en zei zondag dat hij ontevreden was over de afspraken uit Brussel. Een gesprek van vier uur dat hij zaterdagavond in Berlijn met Merkel had, zou niets hebben opgeleverd.

Duidelijk was dat Seehofer politiek klem zat. Bond hij in de confrontatie met Merkel in, dan zou blijken dat zijn harde woorden van de afgelopen weken loze dreigementen waren geweest. Zou hij als minister van Binnenlandse Zaken uitvoering geven aan een maatregel waar de bondskanselier tegen is, dan betekende dat vermoedelijk dat Merkel hem zou ontslaan.

In een urenlang, besloten crisisberaad met bestuur en fractie van zijn partij zei Seehofer zondag dat hij zou aftreden – niet alleen als minister maar ook als partijleider. Maar een paar uur later bleek dat hij daarop was teruggekomen. Om twee uur ’s nachts verklaarde hij tegenover de pers dat hij zou opstappen als hij niet binnen drie dagen zijn zin krijgt van Merkel.

Omdat de CSU de harde lijn van Seehofer niet unaniem deelt, bestaat de kans de partij ook na zijn vertrek in de coalitie blijft. Breekt de CSU na een vertrek van Seehofer wél met de coalitie, dan kan het kabinet vallen en Merkel daardoor meegesleurd worden. Maar ook een minderheidskabinet is mogelijk, een nieuwe coalitie van CDU, SPD en de Groenen, of nieuwe verkiezingen.

Op maandagochtend 2 juli is een eerdere versie van dit bericht om 11.40 uur aangevuld met nieuwe informatie.

    • Juurd Eijsvoogel