NRC checkt: ‘Het is niet de vraag óf, maar wanneer de tijgermug zich in Nederland vestigt’

Dat zei Arnold van Vliet van Wageningen UR op 25 juni tijdens het congres Hittestress.

Foto iStock

De aanleiding

Alleen al in juni dook hij op vijf plaatsen op, waaronder Weert, Hardenberg en Amstelveen: de tijgermug (Aedes albopictus), een Aziatische muggensoort. Hij lift als eitje of larve mee vanuit warme landen in ‘lucky bamboo’ en in plasjes water in voorraden autobanden. De tijgermug kan nare ziekten overbrengen, zoals dengue (knokkelkoorts) en zika. Tot nog toe slaagt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) erin de lokale uitbraken te bestrijden. De mug heeft zich voor zover bekend nog niet hier gevestigd. „Maar door klimaatverandering wordt Nederland steeds geschikter als leefgebied voor de tijgermug”, zei muggenkenner Arnold van Vliet op 25 juni tijdens het congres Hittestress in Den Bosch, een grote bijeenkomst over de gevolgen van een warmer klimaat. Van Vliet is initiatiefnemer van onder meer muggenradar.nl en De Natuurkalender bij Wageningen UR. Van Vliet over de tijgermug: „Het is niet de vraag óf, maar wanneer hij zich in Nederland zal vestigen.”

Waar is het op gebaseerd?

„Op gegevens van het ECDC, het European Centre for Disease Prevention and Control”, zegt Van Vliet telefonisch. „Dat houdt de opmars van de tijgermug nauwlettend in de gaten. Je vindt alles online.”

En, klopt het?

De website van het ECDC geeft inderdaad details, met honderden literatuurverwijzingen. Kaartjes tonen de snelle opmars van de tijgermug in Europa. In 2000 kwam de tijgermug alleen voor rond de Middellandse Zee, nu leeft hij al tot aan Atlantische kust van Frankrijk, in de Vogezen en in Noord-Frankrijk. Ook is er een kaartje van gebieden die in de toekomst geschikt zijn voor de tijgermug. Daarop is Nederland oranje gekleurd, op een schaal van wit (‘ongeschikt’) via lichtgeel (‘matig geschikt’) naar rood (‘zeer geschikt’).

De legenda kwantificeert die geschiktheid niet verder, en zegt ook niet op welke termijn dit speelt. Het onderliggende wetenschappelijke artikel, in het Journal of the Royal Society Interface(2012), doet dat wel. Nederland scoorde al in 2012 ‘oranje’, met een geschiktheid van 70 tot 80 op een schaal van 0 tot 100. De geschiktheid, zo lezen we, hangt af van de hoeveelheid neerslag op jaarbasis en de gemiddelde wintertemperatuur. Volgens het KNMI nemen beide de komende decennia toe – gunstig voor de tijgermug.

We bellen met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). „De tijgermug kan hier overleven”, zegt woordvoerder Harald Wychgel die verwijst naar de muggenpagina op de RIVM-site. Op welke termijn de mug zich hier vestigt, laat het RIVM graag in het midden. De NVWA is specifieker: „Met een aantal decennia kunnen we wel verwachten dat de tijgermug zich hier vestigt, ja.”

Waarschijnlijk zal dat komen door zowel vestiging na plaatselijke introductie als door oprukken vanuit het zuiden. Er wordt vaak wat nonchalant over gedaan, vindt Van Vliet. „Dan zegt men: die tropische ziekten zijn hier nu nog niet. Maar ook dat is een kwestie van tijd.”

Daarnaast moeten we ergens anders rekening mee houden: „Deze muggen bijten veel gemener dan Nederlandse muggen. Ook overdag. Dat is echt heel vervelend als je op een terras zit. In Rome zijn al parken waar je nauwelijks meer kunt komen zonder flink gestoken te worden.”

Hun komst is onafwendbaar, vreest Van Vliet, maar we kunnen wel proberen die komst zo lang mogelijk uit te stellen. De NVWA zou risicobedrijven intensiever moeten controleren. En vakantiegangers zouden hun caravan moeten checken op muggen voordat ze vanuit Zuid-Europa terugrijden. En als de muggen er eenmaal zijn? „Dan moeten we rond onze huizen geen bakken of potten met stilstaand water laten staan. En horren gebruiken. Nieuwbouwhuizen zouden daar standaard mee uitgerust moeten zijn.”

Conclusie

Nederland is nu al geschikt voor de tijgermug, en wordt dat door klimaatverandering nog meer. Het is een kwestie van tijd voordat de mug zich hier definitief vestigt, zeggen ook ECDC, RIVM en NVWA. We beoordelen de stelling als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt

    • Nienke Beintema