Linkse AMLO gaat ‘alle beloftes inlossen‘ in Mexico

De nieuwe president van Mexico Mexicanen kozen zondag overtuigend een linkse nationalist tot president. Zijn ruime mandaat zal hij hard nodig hebben.

Na zijn zege zondag zwaait Andres Manuel Lopez Obrador, de eerste uitgesproken linkse president van Mexico, zijn aanhangers op het Zocaloplein in Mexico-Stad toe. Foto PEDRO PARDO/AFP

Mexico heeft zondag bij de verkiezingen een ruk naar links gemaakt door de nationalistische anti-establishmentkandidaat Andrés Manuel López Obrador overtuigend tot president te kiezen. De 64-jarige AMLO, zoals hij in de volksmond heet, kreeg ruim de helft van de stemmen en won in bijna alle deelstaten. Zijn drie tegenkandidaten erkenden al vroeg op de avond hun verlies.

Hiermee beleeft het een-na-grootste land van Latijns-Amerika een politieke aardverschuiving. Voor het eerst in bijna een eeuw komt er een uitgesproken linkse leider. De aloude partijen PRI en PAN zijn weggevaagd en wacht felle interne strijd. De uitslag is ook een opvallende breuk met de reeks rechtse stembuszeges in de regio; in ieder geval in Mexico slingert de pendule nu naar links.

López Obradors coalitie kan ook rekenen op stabiele meerderheden in de Kamer van Afgevaardigden en de Senaat. Vooralsnog heeft hij geen tweederde meerderheden, nodig om grondwettelijke verankerde hervormingen te ontmantelen. Over drie jaar, na tussentijdse verkiezingen, kan dat wel zo zijn als deze electorale trend doorzet.

In Mexico-Stad brak ’s avonds een groot feest uit. Aanhangers spoedden zich toeterend naar het Zócalo, het centrale plein van de hoofdstad, waar AMLO iets voor middernacht een korte toespraak gaf. Hij beloofde „alle beloftes in te lossen”. Welke uitdagingen wachten hem?

  1. Een grote schoonmaak

    Obrador heeft beloofd dat hij corruptie zal „uitroeien” door als president het goede voorbeeld te geven. Dat „sijpelt” vervolgens door in de rest van de overheid. Hoewel hij zelf nooit op gesjoemel betrapt is, zal het voor hem lastig worden een plundermentaliteit uit te roeien die sinds de koloniale tijd geworteld is in de samenleving. Zelfs al blijft hijzelf schoon, veel instituties zijn zwak.

    Op het Zócalo erkende de familie Mería dat deze opdracht „lastig” zal worden. „Maar je moet toch ergens beginnen.” Dat AMLO politici en topambtenaren hun privileges en riante salarissen wil afpakken, zal misschien niet genoeg opleveren. „Maar het toont dat hij er voor ons is.”

    Interessant wordt hoe AMLO zich zal opstellen bij corruptie in zijn eigen Beweging voor Nationale Vernieuwing (Morena). Die werd de afgelopen jaren een vluchtheuvel voor politici van allerlei pluimage.

    En een sobere bestuurselite klinkt mooi, maar er kunnen in ook negatieve effecten aan zitten. Lagere salarissen kunnen bestuurders nog vatbaarder maken voor omkoping.

    Lees ook het vragenstuk dat redacteur Merijn de Waal vlak voor de verkiezingen schreef: Vijf vragen over de politieke aardverschuiving die Mexico verwacht
  2. Eigen maïs eerst

    AMLO wil marktvriendelijke hervormingen van de uitgaande regering terugdraaien. Vooral die van de energiesector en het onderwijs. Hij wil Mexico meer zelfvoorzienend maken en minder afhankelijk van de rijke Amerikaanse noorderburen. Daartoe wil hij investeren in het platteland, waar het vrijhandelsverdrag NAFTA met de VS (en Canada) tot een kaalslag en leegloop leidde.

    Hij wil bijvoorbeeld geen Amerikaanse maïs meer importeren – een gevoelig punt in Mexico, waar het gewas een semi-heilige status heeft. Het is een voorstel dat bij een brede waaier aan kiezers aanslaat. Tortillamaker Manuel Chávez zou liever alleen nog Mexicaanse maïs gebruiken, vertelt hij op verkiezingsdag voor zijn bakkerij in volkswijk Tláhuac. „We hebben de grond, maar we investeren er niet in.” Ook in de chique wijk Condesa is de gepensioneerde mensenrechtenactiviste Adriana Zertuze voor: „Natuurlijk kunnen we ons niet helemaal afsluiten, zoals we vorig eeuw deden. Kijk naar Trump: die belooft dat ook, maar het is best lastig. Maar we kunnen wel de neoliberale dynamiek doorbreken.”

    AMLO’s opponenten schilderden hem steevast af als een nieuwe Hugo Chávez, de presidentdie Venezuela in malaise stortte met socialistisch wanbeleid. Zelf ziet hij zich eerder als de Braziliaanse ex-president Lula. Die investeerde fors in sociale programma’s en creëerde een hele middenklasse. Het is de vraag of AMLO net als Lula economisch rugwind krijgt nu mondiaal handelsconflicten dreigen.

  3. Wispelturige bovenbuurman

    AMLO zal ook moeten omgaan met een wispelturige bovenbuurman. Alle kandidaten waren kritisch over president Trumps uithalen naar Mexico of diens plannen voor een grensmuur. Juist daarom waren de VS geen belangrijk campagnethema. Maar er spelen belangrijke kwesties.

    NAFTA wordt op instigatie van Trump al ruim een jaar moeizaam heronderhandeld. Er is de even bloeiende als dodelijke smokkel van drugs noordwaarts en die van Amerikaanse wapens zuidwaarts. En op migratiegebied staat de samenwerking onder druk door Trumps harde aanpak van Midden-Amerikaanse asielzoekers. Van doorgangsland wordt Mexico, tegen zijn zin, steeds meer een eindstation.

    Trump belooft ‘America First’, AMLO ‘La Patria Primera’. Het wordt de vraag of de twee buren met hun rug naar elkaar gaan staan, of dat ze over de schutting (of muur) naar elkaar gaan schreeuwen. AMLO belooft dat hij niet over zich zal laten lopen, maar in het algemeen interesseert het buitenland hem amper. „Beiden geven zich soms snel over aan impulsieve beledigingen en diskwalificaties”, stelt columnist Jesús Silva van de liberale krant Reforma. „Die combinatie met Trump kan zeker verontrusten: gaan we een escalatie van spanningen zien?”

  4. Escalerende drugsoorlog

    In 2006 zette Mexico voor het eerst het leger in tegen de drugskartels. Dit zou een ‘tijdelijke’ ingreep zijn, nodig omdat de politie geïnfiltreerd was door criminelen. Inmiddels is de militarisering permanent gemaakt. Maar het moordcijfer blijft oplopen en het aantal meldingen van mensenrechtenschendingen door militairen is verveelvoudigd.

    De militaire strategie heeft zich tegen Mexico gekeerd. Onder druk van het leger is het half dozijn grote kartels versplinterd tot tientallen kleinere kartels en honderden criminele bendes. Ook het leger is nu corrupt.

    Om de geweldsspiraal te breken wil AMLO onderzoeken of er ‘amnestie’ kan komen voor kleine drugshandelaren of -producenten. Ook wil hij investeren in de jeugd, bijvoorbeeld door jongeren stageplaatsen te geven. Más becarios, menos sicarios (vrij vertaald: meer stagiairs, minder huurmoordenaars), luidt zijn oneliner.

    Om het geweld te keren is ook een sterkere rechtsstaat nodig. Die is er niet meteen. AMLO heeft een interessante kandidaat voor het ministerschap van Binnenlandse Zaken: een veelgeprezen oud-opperrechter.

    Onveiligheid en corruptie waren bij de Mexicaanse verkiezingen de belangrijkste thema’s voor veel kiezers. Tancítaro stond symbool voor moorden, ontvoeringen en afpersingen die Mexico teisteren. Nu is het provinciestadje een oase van rust in de woelige regio.
    • Merijn de Waal