Lievelingsleraren met ‘groot hart’ wilden leerlingen niet laten zakken

Examenfraude

Zeven leerlingen van het Rijswijks Lyceum moeten hun herexamen overdoen. Hun te betrokken leraren verleidden hen tot fraude.

Het hek bij het schoolplein van het Rijswijks Lyceum, waar vier docenten zijn ontslagen wegens examenfraude. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Hij zwaait met het papiertje, maar meer dan een glimp wil hij er niet van laten zien. Zijn eindexamenresultaten zijn ongeldig verklaard, staat in de brief die de scholier van het Rijswijks Lyceum vasthoudt. Door fraude. „Maar ik weet van niets”, zegt de scholier die zijn naam niet wil geven omdat leraren hebben gevraagd niet met de pers te praten. En nu moet hij weg, door naar de diploma-uitreiking van de school om de hoek, want zijn neef is geslaagd. Hij wel.

De scholier moet net als zes andere leerlingen van het Rijswijks Lyceum zijn herexamen opnieuw doen, nadat zijn eerste herexamen ongeldig is verklaard. Vier docenten van de school hebben zich schuldig gemaakt aan fraude, meldde schoolkoepel VO Haaglanden maandag.

Na het afnemen van de herexamens boden zij de leerlingen de mogelijkheid hun antwoorden te corrigeren. De docenten worden ontslagen en de school gaat aangifte tegen hen doen. Het schoolbestuur zegt dat zij de leerlingen tot het plegen van fraude hebben ‘verleid’.

Lees ook: Fraude leidt elk jaar tientallen keren tot ongeldig verklaren van examens

Het gesjoemel werd ontdekt in de tweede nakijkronde van de herexamens. De leerlingen scoorden onverwachts hoog en noteerden antwoorden die sterk overeenkwamen met het correctieboekje. Nadat de schoolleiding en het bestuur een onderzoek instelden, gaven de leraren de fraude toe.

Lievelingsleraren

Vorige maand werden de schoolexamens van 354 Maastrichtse vmbo-leerlingen ongeldig verklaard. De examenchaos daar bracht veel opgestapelde frustratie onder leerlingen naar boven. In Rijswijk overheerst eerder verbazing.

Dit had ze nooit verwacht, zegt de zestienjarige Sarah, uit de derde klas van het hoogbegaafdenonderwijs. „Er zitten twee van mijn lievelingsleraren bij.” Vooral het nieuws dat de teamleider van de bovenbouw ontslagen zou zijn, zagen veel leerlingen niet aankomen.

„Hij was de strengste van allemaal”, zegt een 4-vwo’er. „Als je om één over acht op school aankwam, stond hij al klaar, en liet hij je nablijven. Hij was streng, maar góéd streng. Die man heeft me in één jaar volwassen gemaakt.”

Toch zagen ook leerlingen dat er dingen niet goed gingen. „Eerstejaars docenten die helemaal geen ervaring hebben, geven hier les aan derdejaars scholieren. Ze hebben hun opleiding niet eens afgemaakt!”, vertelt derdeklasser Bilal (15). Ook spreekt hij van ‘vriendjespolitiek’ tussen leraren en sommige leerlingen. „Als ze hun ouders uit Den Haag kennen, zijn ze liever voor ze.” 

De school kampt met een groot lerarentekort, erkent Arno Peters, bestuursvoorzitter van VO Haaglanden. Dat tekort werd inderdaad opgevangen door de inzet van onbevoegde docenten.

De fraude komt volgens Peters voort uit betrokkenheid van de docenten bij hun leerlingen. De leerlingenpopulatie komt grotendeels uit Haagse achterstandswijken als Transvaal en de Schilderswijk. Het zijn „kinderen die niet alles van huis uit hebben meegekregen”, zegt Peters. „Dat zorgt ervoor dat docenten zich met een groot hart voor deze leerlingen inzetten”. Volgens Peters waren de vier frauderende docenten „heel intensief, zelfs in het weekend” bezig hun leerlingen voor te bereiden op de examens.

Slagingspercentages

Een bijkomend motief, zegt Peters, was dat de docenten met hun gesjoemel de slagingspercentages van de school wilden verbeteren. Het Rijswijks Lyceum kon de afgelopen jaren rekenen op extra aandacht van de Onderwijsinspectie. Na een beoordeling als zwak kwam de school in 2013 onder intensief toezicht te staan. De examenresultaten moesten omhoog.

Twee jaar later constateerde de inspectie dat er zaken zijn verbeterd, maar de examencijfers zijn nog steeds „het grote knelpunt”. De school behoort daarin tot de tien procent slechtste scholen van Nederland. Ook zit er een te groot verschil tussen de resultaten van het schoolexamen en die van het centraal examen, luidt het oordeel in 2015. De inspectie sluit niet uit dat bij aanhoudende malaise „personele maatregelen” volgen.

Dan, drie maanden later, zijn de nieuwe examenresultaten binnen. Het gemiddelde eindexamencijfer is fors gestegen: van een 5,9 naar een 6,2. De inspectie is zo onder de indruk dat het toezicht wordt stopgezet. Daarmee wijkt de inspectie af van haar eigen regels, omdat de school formeel nog steeds onvoldoende scoort.

Hoe gingen leerlingen van het Rijswijks Lyceum om met de ramadan? Lees het artikel van mei van dit jaar: ‘Al vanaf het moment dat ik wakker word, heb ik honger’

Veel op het spel

Examendruk kan een prikkel zijn om te frauderen, zegt René Kneyber, wiskundeleraar en lid van de Onderwijsraad. „Er staat veel op het spel: niet alleen voor de leerling maar óók voor de leraar en de school, die er slecht op staat als er veel scholieren zakken.” Maar ons onderwijssysteem doet alsof die prikkel niet bestaat, zegt Kneyber. „Leraren kijken nog steeds handmatig de examens na van hun eigen leerlingen – die zij net een heel jaar hebben begeleid. Dat kan leiden tot fouten. Er kijkt nog wel een tweede corrector naar – als het goed is, want uit onderzoek blijkt dat die niet altijd goed nakijken.”

Kneyber pleit ervoor om examens na te laten kijken door een poule van (onbekende) docenten, die ervoor worden getraind. „Uit dit soort incidenten blijkt telkens weer dat niet alle docenten te vertrouwen zijn. Die verpesten het voor de rest. Ze ondergraven de waarde van een diploma.”

Dat is ook de grootste vrees van de leerlingen van het Rijswijks Lyceum. „De naam van de school wordt zwart”, zegt een scholiere, die net als de anderen haar naam niet in de krant wil, aan het hek. „Ik hoop dat mensen niet gaan judgen”, zegt derdeklasser Sarah. Ze is bang dat toekomstige werkgevers „de naam van onze school zien en onze leerlingen afwijzen”. Gelukkig moet ze nog drie jaar, zegt ze. „Dan is dit nieuws weggezakt, hoop ik.”

    • Andreas Kouwenhoven
    • Rik Rutten