Een team net zo divers als het land

Zwitserland, dat dinsdag in de achtste finales tegen Zweden speelt, heeft het meest multiculturele elftal op het WK.

Spelers van het Zwitserse team tijdens een training in Sint-Petersburg. Van links naar rechts: Ricardo Rodriguez, Remo Freuler, Manuel Akanji en keeper Yann Sommer. Foto Laurent Gillieron/EPA

Uitgerekend Zwitserland, het land van de eeuwige neutraliteit, blinkt op het WK voetbal in Rusland uit in etnische diversiteit. Vijftien van de 23 spelers in de selectie kennen – evenals de bondscoach – geen Zwitserse oorsprong. Een zegen of een last?

Sportief een weldaad, dat wijzen de resultaten uit. Behalve de periode rond de oorlogsjaren, als Zwitserland drie keer de kwartfinales van het WK haalt, presteert het land ondermaats. Pas sinds 2006, na bijna een halve eeuw toekijken, is Zwitserland er steeds weer bij; in Rusland voor de vierde keer op rij. Die opleving valt niet toevallig samen met de entree van migranten in de Zwitserse nationale ploeg. Die nieuwe generatie zorgt ontegenzeglijk voor een kwaliteitsimpuls.

Het is een bont gezelschap die Zwitserse voetbalploeg. Naast een smaldeel van zeven spelers uit de Balkan, van wie vier Kosovaren en drie Kroaten, kennen de jongens van Willem-Tell hun oorsprong in Ivoorkust, Nigeria, Kameroen, Congo, Chili en Kaapverdië. En daar voegt bondscoach Vladimir Petkovic, geboren in Sarajevo, Bosnië-Herzegovina nog aan toe.

Demografische weergave

De nationale ploeg is een demografische weergave van de Zwitserse samenleving, die tot 1990 uit voornamelijk West-Europese immigranten bestond, maar daarna werden aangevuld met nieuwkomers uit de Balkan, Turkije, Afrika en het Midden-Oosten. Tussen 1990 en 1994 werden ruwweg 10.000 immigranten per jaar genaturaliseerd, een aantal dat tussen 2000 en 2005 groeide tot 35.000 en in 2006 zijn piek beleefde met 50.000. Zwitserland telt nu zo’n twee miljoen migranten, een kwart van de bevolking.

Het Zwitserse nationale elftal is een weerslag van die ontwikkeling. Maar zoveel verborgen nationaliteiten, dat wringt zo nu en dan. Dat komt op het WK tot uiting in de groepswedstrijd tegen Servië (2-1), toen doelpuntenmakers Granit Xhaka en Xherdan Shaqiri hun Kosovaars bloed sneller lieten stromen door met een uitbeelding van de tweekoppige adelaar hun Albanese identiteit er bij de gehate Serviërs in te wrijven.

Het gevolg: boze Serviërs, jubelende Kosovaren en een verontwaardige wereldvoetbalbond FIFA, die geen politieke statements op zijn WK toestaat en de spelers ieder een geldstraf van 10.000 dollar (8.680 euro) oplegt. Overigens geen nood voor Xhaka en Shaqiri, want uit solidariteit is in Kosovo een crowdfundingsactie begonnen om de boetes te betalen.

‘Niet Zwitsers genoeg’

In Zwitserland is er, overeenkomstig de landsaard, overwegend neutraal gereageerd op de politieke acties. Met uitzondering van de rechts-nationalistische SVP, die de laatste jaren een sterke opkomst beleeft en inmiddels de grootste politieke partij in Zwitserland is. De SVP vindt dat Xhaka en Shaqiri ‘niet Zwitsers genoeg’ zijn om het land op het WK te vertegenwoordigen. Het SVP-bestuurslid Natalie Rickli twitterde dat de voetballers hun doelpunten voor Kosovo hadden gemaakt en niet voor Zwitserland.

Binnen de nationale selectie is de diversiteit wel eens een thema, als berichten in Zwitserse media geloofd mogen worden. Vooral de sterke invloed van Balkan-spelers lijkt nog al eens ergernis op te wekken, en dan met name hun vermeende gebrek aan discipline. Vooral afspraken over teamkleding, trainingstijden en gebruik van mobiele telefoon schijnen nog wel eens genegeerd te worden. Een andere ergernis zou de sterke identificatie met de landen van herkomst zijn, zoals de vlaggen van Zwitserland en Kosovo die Shaqiri op zijn voetbalschoenen heeft aangebracht.

Maar de irritaties zijn volgens aanvoerder Stephan Lichtensteiner nooit dermate hoog opgelopen, dat er onoverkomelijke problemen door zijn ontstaan. In diverse media beweert de verdediger, die na het WK Juventus verruilt voor Arsenal, dat er intern amper problemen zijn met de migratieachtergronden. Lichtsteiner: „Voor mij is het niet de vraag of je een ware Zwitser bent, maar of de mensen zich kunnen identificeren met het nationale elftal.”

    • Henk Stouwdam