Opinie

    • Jutta Chorus

Waarom de Polen teruggaan naar huis

File bij Antwerpen. Van de vier banen staan er drie vol met vrachtauto’s uit Polen, Roemenië, Letland, Slowakije. De Europese Unie als economische motor draait op volle toeren, al twijfelt een Belgische pomphouder nog aan de EU als waardengemeenschap. Op het herentoilet hangt een sticker met de tekening van een ruwe borstel boven een wc-pot. ‘Always use the toilet brush!’ En eronder in drie OostEuropese talen dezelfde aansporing naar de szczotka toaletowa.

Ik ga langs bij Hanka en Michal Szuca, klassieke arbeidsmigranten. Ze arriveerden in Nederland vóór de migratiegolf van 2011, uit de buurt van Gdansk. Jarenlang deelden ze slaapkamers met Poolse buren in Amsterdam. Hij maakte vanaf vier uur cafés schoon en ging daarna naar de bouwplaats. Zij poetste tien uur per dag.

Always use the toilet brush! Foto Jutta Chorus

Toen hij zelf een bedrijf begon, konden ze een huis kopen. „Beetje brutaal”, zegt Michal. Ze kregen een Nederlands paspoort, een auto met Nederlands nummerbord. Ze leerden Nederlands om „niet afhankelijk te zijn van wat anderen voor je willen regelen”. In hun tuin organiseerden ze barbecues, avondjes voetbal op tv. Polen en Nederlanders kwamen over de vloer. Maar ze werden nooit teruggevraagd. „Mensen sluiten zich hoe langer hoe meer op”, zegt Hanka. „Ik vind het eenzaam.”

In diezelfde jaren trok in Polen de economie aan. Jonge migranten sturen vanuit West-Europa geld naar huis. Shell en Philips investeren er. De overheid paait ondernemers met starterssubsidie, een bijdrage aan gereedschap, belastingaftrek. De kinderbijslag is verhoogd, de werkloosheid gedaald. Particulieren beginnen huizen te bouwen.

Michal en Hanka keren terug naar hun geboortedorp. Hij zal ook daar zestig uur per week werken, zij begint in hun Canadese bungalow een bed & breakfast en wil een tweede kind. „Geld is ook niet alles”, zegt Michal. Hij wijst naar de huizen om hem heen, waar Polen wonen. „Niet iedereen blijkt geschikt om in het buitenland te leven.” Het aantal Polen in Nederland verdrievoudigde tussen 2005 en 2017 tot 160.000, maar in dezelfde tijd gingen er 65.000 terug.

Het kan te maken hebben met wat Hanka zei over de Nederlanders, die zich opsluiten en van immigranten voortdurend „dankjewel dat we hier mogen zijn” willen horen – de welgemanierde pendant van de wc-borstelsticker.

Het kan ook zijn dat de schamele Europese visie van Mark Rutte („samen geld verdienen”) raker is dan ik dacht. Dat de EU Polen zo’n boost heeft gegeven dat het voor Polen minder noodzakelijk is geworden om te emigreren.

Je zult mij niet horen zeggen dat dit dé oplossing is voor de migratiecrisis waar Europa maar mee blijft worstelen. Toch vind ik het een bemoedigend perspectief.

Dit was de laatste column van Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl; Twitter @juttachorus) op deze plek.
    • Jutta Chorus