In de Filippijnen wordt scheiden nooit een quickie

Filippijnen

In de archipel kun je nu niet scheiden. Een wetsvoorstel ligt op tafel, maar er blijft 6 maanden bedenktijd.

Melody Alan, voorzitster van de Filippijnse lobby die echtscheiding gelegaliseerd wil krijgen, dekt de tafel in haar huis in Manila. Foto Noel Celis/AFP

Hij dronk te veel en had losse handen. Zij had allerlei baantjes om voor hun kinderen te kunnen zorgen. Ze deed de was, streek kleren van vrienden om bij te verdienen. „Ik slikte mijn trots in”, vertelt de Filippijnse Melody Alan over haar huwelijk.

Ze betrapte hem ook eens op drugsgebruik, als antwoord gooide hij dingen naar haar. Zo ging het jaren, tot nota bene haar zoon zei dat ze beter bij hem weg kon gaan. „Ik schaamde me, ik kom zelf uit een gebroken gezin. Ik had me altijd voorgenomen het anders te doen. Zoiets zou mij niet overkomen.” Ze schiet vol als ze eraan denkt, ook al scharrelt haar nieuwe partner in huis rond en schenkt hij frisse zelfgemaakte citroenlimonade.

In 2010 gingen Melody Alan en haar man uit elkaar, maar officieel is ze nog met hem getrouwd. In de Filippijnen zijn echtscheidingen wettelijk niet mogelijk. Nu is Alan voorzitster van de Divorce Advocates of the Philippines, een club die fanatiek lobbyt om echtscheiding te legaliseren. „Toen ik me erin ging verdiepen, kwam ik er pas achter dat het niet kon. Op televisie gaan rijke mensen toch ook uit elkaar? Ik ben er niet trots op, maar het zou wel moeten kunnen.”

Samen met Vaticaanstad is de Filippijnen het enige land waar echtscheiding nog steeds verboden is, door de grote invloed van de katholieke kerk. Maar legalisering was nooit dichter bij dan nu. Het Huis van Afgevaardigden nam dit voorjaar een voorstel aan dat echtscheiding onder een aantal voorwaarden toestaat. De Senaat moet het voorstel nog wel goedkeuren en president Rodrigo Duterte kan nog besluiten zijn veto uit te spreken.

Het is niet de samenleving zelf die het huwelijk heeft uitgevonden, dat heeft God gedaan. En wat God verbonden heeft, dat zal de mens niet scheiden.

Pastoor Jerome Secillano

Ontrouw

Het is hoog tijd dat misbruikte vrouwen zich kunnen bevrijden uit een mislukt huwelijk, zegt parlementariër Edcel Lagman. In zijn werkkamer hangt een enorm portret van hem aan de muur. Hij is één van de initiatiefnemers van het wetsvoorstel. Mannen komen in de Filippijnse cultuur weg met ontrouw, zegt Lagman, maar „vrouwen zijn vaak het slachtoffer, samen met de kinderen”.

Filippijnse stellen die uit elkaar willen, hebben nu twee mogelijkheden. Het probleem is dat beide opties duur zijn, en de voorwaarden zijn streng. Eén van beide partners moet bijvoorbeeld tot minstens zes jaar celstraf zijn veroordeeld, aantoonbaar verslaafd zijn aan alcohol of drugs of „psychisch incapabel” zijn. De kosten liggen rond de 250.000 peso, omgerekend 4.000 euro en dat is veel geld voor de gemiddelde Filippijn.

Een annulering verklaart het hele huwelijk ongeldig, alsof het nooit heeft plaatsgevonden. „Terwijl een scheiding erkent dat tíjdens het huwelijk iets is misgegaan, een belangrijk verschil”, zegt Edcel Lagman. Optie 2 is legal separation, scheiding van tafel en bed, waarbij de rechter verklaart dat het goed is dat een stel apart verder leeft. Alleen opnieuw trouwen kan dan niet, voor de wet blijven ze getrouwd. „Scheiden moet als derde optie mensen meer keuzevrijheid geven”, zegt Lagman.

Pastoor Jerome Secillano weet „zo véél redenen” waarom het een slecht plan is echtscheiding te legaliseren. De kerk waar hij preekt is arm, de buitenkant is van kaal beton. Het huwelijk kán niet eens door mensen worden ontbonden, zegt hij. „Het is niet de samenleving zelf die het huwelijk heeft uitgevonden, dat heeft God gedaan. En wat God verbonden heeft, dat zal de mens niet scheiden.”

Behalve dit bijbelse bezwaar heeft Secillano ook praktische argumenten tegen. Voor vrouwen die lijden onder hun huwelijk bestáán al maatregelen, zegt hij, er zijn wetten die fysiek geweld bestraffen. „Wij zien ook de realiteit, we ontkennen niet dat gezinnen soms problemen hebben. Zij kunnen voor legal separation kiezen.” En een scheiding zal volgens hem niet goedkoper uitvallen dan het annuleren van een huwelijk: „Advocaten zien hier geld in.” Nu al is ook het annuleren van een huwelijk volgens hem flinke business.

In de samenleving is sinds een paar jaar een kleine meerderheid, 53 procent, vóór het legaliseren van scheidingen. Ongeveer 30 procent vindt dat het niet zou moeten mogen, maar in 2005 was dat nog 45 procent. Het maakt Jerome Secillano niet uit dat de publieke opinie verschuift. „Zelfs al was 90 procent van de bevolking vóór echtscheiding, dan nog zouden we er tegen pleiten.”

Te snel trouwen

Een deel van het probleem zit ook in de snelheid waarmee Filipino’s trouwen, vertelt Melody Alan. „Het is onze cultuur: als mensen jullie samen zien, gaan ze praten. Dus dan maar liever snel trouwen.” Neem haar eigen zoon Charles, die negentien was toen hij een meisje ontmoette. Ze raakte nogal snel zwanger – anticonceptie is hier niet zo gewoon. Háár familie stond erop dat ze zouden trouwen en wilde Charles eigenlijk niet eerder accepteren: „Ze wonen in de provincie en zijn wat conservatiever. Mijn zoon belde me huilend op: mam, ik wil naar huis.”

Melody Alan wist haar schoondochter over te halen om zelfstandig het besluit te nemen om wel of niet te trouwen, in plaats van haar familie te laten beslissen. Dus hebben ze nu een kindje, maar zijn nog niet getrouwd. „Ik wilde niet dat mijn kind zou eindigen zoals ik. Het huwelijk moet iets romantisch zijn, in plaats van dat ze gedwongen worden.”

Alan is katholiek maar zij gelooft niet dat God scheiden zo erg zou vinden. „Hij heeft ons bewustzijn gegeven om zelf te bepalen wat goed is in je leven. En écht kunnen scheiden geeft rust.” Zelf heeft ze het geld niet om haar huwelijk te laten annuleren.

De katholieke kerk heeft zich nog niet zo fanatiek gemengd in de recente discussie. Pastor Secillano denkt dat de Senaat tegen is en ook president Duterte zou niets in het voorstel zien. Bovendien is het standpunt van de kerk toch wel bekend: het gezinsleven moet beschermd worden. „Juist in deze tijd waarin mensen snel voor de makkelijke weg kiezen. Dat wordt alleen maar erger als je de mogelijkheid voor scheiden introduceert.”

Dit argument heeft parlementariër Edcel Lagman vaker horen langskomen. Zijn wet zorgt er niet voor dat scheiden een quickie kan worden, zegt hij. Er zit een bedenktijd van zes maanden in. En ja, Duterte heeft wel eens gezegd dat hij tegen echtscheiden is, ook al heeft hij zelf zijn huwelijk laten annuleren. „De president is zo onvoorspelbaar, die kan zomaar van gedachten veranderen.”

    • Annemarie Kas