Vliegtaks komt er, hoe dan ook

Milieubelasting Het kabinet zet de vliegtaks door, ook al blijkt uit onderzoek dat het positieve milieu-effect gering is.

Nee, zegt staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66), een toeslag van 3,80 euro op hun vliegticket zal weinig mensen er van weerhouden om te gaan vliegen. Het aantal vluchten zal waarschijnlijk ook niet afnemen. Het effect is in alle opzichten bescheiden, blijkt uit onderzoek. „Maar we introduceren hiermee wel een nieuw middel, een vliegbelasting op basis van vervuiling. Dat is een belangrijk signaal.”

Vrijdag maakte Snel bekend dat het kabinet de plannen voor een vliegtaks per 2021, zoals vorig jaar aangekondigd in het regeerakkoord, doorzet. Het kabinet wil ‘fiscaal vergroenen’ door milieuvervuiling zwaarder te belasten. Na de bekendmaking licht Snel zijn plan toe op zijn werkkamer.

Luchtvaart mag niet langer een uitzondering zijn, vindt hij. „Auto, trein, al het andere vervoer wordt belast, maar de meest vervuilende vorm van vervoer niet. Dat is heel vreemd.” De eerste keus is een Europese belasting. Als dat niet lukt is optie twee een belasting per vliegtuig (hoe viezer hoe duurder), en als dat niet lukt een nationale vliegtaks: een belasting per vertrekkende passagier van Nederlandse luchthavens. Om de belasting in 2021 in te kunnen voeren, wordt hij nu al voorbereid. Optie één en twee zijn niet heel kansrijk binnen 2,5 jaar. Snel: „Hij komt er sowieso.”

Het fenomeen is omstreden. Tegenstanders wijzen graag op 2008, toen een vliegbelasting na een jaar al weer werd afgeschaft omdat er banen verloren gingen en reizigers uitweken naar luchthavens in Duitsland en België. Snel: „De invoering kwam een paar maanden voor de crisis. Elders daalde de luchtvaart net zo hard, dat stond los van de belasting.” Bovendien, zegt hij, is de samenleving veranderd. „Ik denk dat er nu veel meer draagvlak is. Mensen begrijpen dat dit nodig is.”

Uitwijken naar Duitsland is geen optie meer. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk begonnen al in de jaren 90, Italië volgde. Duitsland en Oostenrijk hebben sinds 2011 een vliegbelasting. Noorwegen voerde hem vorig jaar in, Zweden dit jaar.

Toeslag klopte niet

Wat levert het op? Wat geld betreft hanteert het kabinet een duidelijk doel: 200 miljoen euro per jaar. Die relatief bescheiden opbrengst is nodig om de begroting passend te maken. De hoogte van de toeslag is daarvan afgeleid. Het regeerakkoord noemde drie tarieven: 7 euro voor Europese vluchten, 22 euro voor vluchten tot 6.000 kilometer en 40 euro wereldwijd.

Snel gaat nu uit van twee tarieven: 3,80 euro voor passagiers binnen Europa en 22 euro voor intercontinentale vluchten. Hoe kan dat? „De berekening in het regeerakkoord klopte niet, er blijkt minder nodig om die 200 miljoen te halen. We hebben het nu goed in beeld, toen nog niet.”

Een onderzoek van bureau CE Delft naar de effecten van een vliegbelasting is vrijdag ook gepubliceerd. In de tien bekeken varianten „heeft de vliegbelasting een beperkt positief effect op de Nederlandse welvaart, het bbp en de uitstoot van CO2”. Dat beperkte effect heeft twee oorzaken: de belasting is gering en de schaarste op Schiphol stuwt ticketprijzen omhoog, waardoor luchtvaartmaatschappijen naar verwachting hun hogere winsten zullen gebruiken om de belasting te betalen. Door het tekort aan capaciteit zullen uitvallende passagiersvluchten worden vervangen door vrachtvluchten.

Wat betreft werkgelegenheid verwacht CE Delft alleen twee tegengestelde gevolgen op korte termijn: minder banen in de luchtvaartsector door daling van het aantal passagiers, meer banen elders in de economie omdat burgers en overheid meer geld uitgeven in Nederland. Het saldo is bij negen van tien varianten van de vliegbelasting positief.

De milieuwinst van de maatregel is bescheiden. Toch presenteert het kabinet de belasting als een groene ingreep. Waarom gaat de opbrengst niet direct naar milieudoelen? Snel: „Dat had gekund, maar qua begrotingsbeheer is het niet verstandig om allemaal heffingen met specifieke doelen te hebben.” Is het een symbolische maatregel, als opmaat voor meer? „Dit kabinet zet deze stap. Ik kan me voorstellen dat er in een nieuw fiscaal stelsel, later, meer belastingen op vervuilende grondslagen komen.”

    • Mark Duursma