Opinie

Migratietop Europa eensgezind maar boekt miniem resultaat

De Europese regeringsleiders hebben een bescheiden akkoord bereikt over migratiebeleid, een onderwerp dat de Duitse regering in een crisis dreigt te storten, de EU dreigt te verlammen en dat de toekomst van tienduizenden huidige en potentiële migranten beïnvloedt. De Europese eenheid is voorlopig gered, maar in het complexe migratie-dossier is nauwelijks vooruitgang geboekt.

Het is een klassiek EU-akkoord, bereikt in de vroege ochtend na negen uur onderhandelen. Er zitten genoeg afspraken in opdat de belangrijkste politieke spelers in dit dossier met rechte rug huiswaarts konden. Het is tegelijk vaag en voorlopig genoeg voor de overige leiders om in de eerste uren na het akkoord iets van eensgezindheid uit te stralen.

Zo bezien is de top een succesje. De EU is niet in crisis. Bondskanselier Angela Merkel is gesteund in haar politieke gevecht met de CSU –of het genoeg is om de confrontatie met de zusterpartij te sussen moet worden afgewacht. De nieuwe Italiaans premier Giuseppe Conte kon zeggen dat Italië niet langer alleen staat in Europa. En voor Oost-Europese landen, die zich verzetten tegen de gedwongen opname van asielzoekers, zijn de schetsen van beleid vrijblijvend genoeg.

De optische politieke eenheid komt op een belangrijk moment. De regeringsleiders maken zich zorgen over de relatie tussen Europa en de VS van Donald Trump. De Amerikaanse president maakte al vroeg in zijn ambtstermijn duidelijk dat hij de Europese Unie ziet als een vijandige organisatie –de afgelopen dagen heeft hij opnieuw verklaard dat hij denkt dat de Unie is opgericht om van de VS te profiteren.

De migratiecrisis van de afgelopen weken was een politieke crisis. Populistisch rechts in Europa kruiste de degens met centrum-rechts. De crisis werd niet veroorzaakt door een toename van het aantal migranten. Het aantal illegale grensoverschrijdingen naar de EU is met 95 procent gedaald ten opzichte van de piek in oktober 2015, ook al neemt het aantal migranten dat over de Middellandse Zee de Europese Unie probeert te bereiken recentelijk weer toe.

Die verhoudingsgewijs geringe aantallen kunnen niet verhullen dat Europa de opvang niet onder controle heeft en zeker niet is voorbereid op een nieuwe piek. Ook de mensonwaardige aard van de migratie – vluchtelingen die uitgebuit door mensenhandelaren hun leven riskeren – dwingt Europa steeds opnieuw migratie onder ogen te zien.

Hebben de leiders wegen gevonden om migratie in betere banen te leiden? Nauwelijks. Aan belangrijke vraagstukken zoals een nieuwe gemeenschappelijk asielstelsel en de toekomst van de Dublinverordening, die bepaalt dat een migrant asiel moet aanvragen in het land van aankomst, wordt nog gewerkt. De regeringsleiders herhaalden dat het belangrijk is om op de lange termijn te investeren in Afrika in de hoop dat de reden om te migreren vervalt. Ook wil de EU landen meer geld geven die meehelpen migratie tegen te gaan, zoals eerder overeengekomen met Turkije.

Europa slaat twee nieuwe wegen in. Onderzocht wordt of het haalbaar is migranten die opgepikt worden op zee terug te brengen naar Noord-Afrika, naar speciaal ingerichte plekken waar ze veilig aan land kunnen, de zogeheten ‘ontschepingsplatforms’. Dat zou de gevaarlijke smokkel kunnen beperken, maar onduidelijk is of het bijdraagt aan een goede asielprocedure en of het mogelijk is dit te doen in overeenstemming met internationaal recht. In de Europese Unie moeten migranten die gered zijn ondergebracht worden in nieuwe vluchtelingenkampen waar snel een onderscheid gemaakt moet worden tussen arbeidsmigrant en politieke vluchteling. Waar die centra moeten komen is onduidelijk. Echte vluchtelingen moeten vervolgens op vrijwillige basis over de lidstaten verdeeld worden.

Grote stappen zijn dus niet gezet, maar er zijn ook geen brokken gemaakt. Een tussentop, meer was het niet. Bemoedigend is wel dat de regeringsleiders er op wijzen dat nieuwe initiatieven in overeenstemming met internationaal recht moeten zijn. Dat is een belofte waaraan we ze graag houden.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.