Opinie

Verwijt NPO-boekhouder niet dat Brandpunt gesneuveld is

Afhankelijk van reclame én van een bezuinigende overheid. Natuurlijk gaan journalistieke programma’s voor de hoogopgeleide minderheid dan een keer op zwart, schrijft .

Den Uyl in debat met van Agt in Brandpunt, 17 mei 1981. ANP

Nadat vorige week bekend werd dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) het actualiteitenprogramma Brandpunt+ van de buis haalt, wordt deze week duidelijk dat ook kwaliteitsprogramma’s als Andere Tijden en Tegenlicht moeten inleveren. Dat kwam de omroep op nogal wat kritiek te staan. Kern daarvan is dat de NPO beter kan bezuinigen op het salaris van Matthijs van Nieuwkerk, amusementsprogramma’s en reizende BN’ers.

Ik ben het daar mee eens. Vanuit de inhoud en missie van de publieke omroep dienen journalistieke en informatieve programma’s beschermd te worden. Het lijkt voor de hand te liggen dat een publieke omroep kiest voor kwaliteit. Maar zijn ze dan echt gewoon heel dom bij de NPO? Dat men dit zelf niet inziet, terwijl iedere willekeurige twitteraar de oplossing binnen handbereik lijkt te hebben?

Het antwoord is: nee.

Lees ook: NPO zet bijl in journalistieke programma’s

De NPO heeft bij het maken van plannen om 62 miljoen te bezuinigen te maken met een enorm dilemma. Een direct gevolg van het feit dat ons omroepbestel „duaal” gefinancierd is. Dat wil zeggen: ook de journalistieke programma’s worden voor een derde betaald uit de opbrengsten van reclame.

Dat er überhaupt sprake is van een tekort van 62 miljoen euro, is een direct gevolg van tegenvallende reclameopbrengsten. Dit is ongeveer gelijk aan het totale budget van een zender als NPO3. Een zender die wel heel hard nodig is om bepaalde groepen kijkers te bereiken en die je dus niet zomaar kunt opheffen.

Als je als NPO-baas nu voor de moeilijke opdracht staat om te gaan snijden, heb je met twee belangrijke variabelen te maken. Allereerst dienen cruciale journalistieke programma’s te worden ontzien. Probleem is alleen dat deze programma’s in het algemeen niet zorgen voor hoge kijkcijfers.

En die heb je helaas wel nodig voor het genereren van voldoende reclameopbrengsten.

Publieke omroep beter af zonder reclame

En dan kom ik bij het tweede punt: als je dus zou besluiten om alle journalistieke titels in stand te houden (relatief dure programma’s met lagere kijkcijfers) ten koste van bredere amusementsprogramma’s (goedkoper en beter bekeken) dan zullen de reclameopbrengsten nog verder dalen dan de 62 miljoen euro van dit jaar.

Gevolg is een neerwaartse spiraal, waarbij ieder jaar meer bezuinigd moet worden om het vol te houden. Totdat alle reclameopbrengsten van de publieke omroep bijna geheel zijn opgedroogd. De wal keert dan het schip. De kans is bovendien groot dat ook het draagvlak onder burgers in dat geval verder wordt ondermijnd. Want bereik onder alle groepen kijkers zegt wel degelijk iets over de relevantie van de publieke omroep. Als mensen niet meer kijken, waarom zou je er dan als samenleving überhaupt nog geld aan geven?

Lees ook de tv recensie: Weinig NPO-programma’s halen het niveau van Andere tijden en Tegenlicht

Iedereen die pleit voor behoud van journalistieke programma’s heeft dus gelijk. Alleen de oplossing om dan maar afscheid te nemen van grootverdiener Matthijs van Nieuwkerk zou een enorme aanslag betekenen op de reclameinkomsten van het daaropvolgend jaar. Zodanig dat dit alleen maar tot verdere verschraling zal leiden.

Het lijkt dan ook vooral zaak dat de politiek eens stevig gaat nadenken wat men nu wil. Een duaal gefinancierd bestel (met reclame) is kwetsbaar en onttrekt geld aan de commerciële omroepen, die het ook moeilijk hebben. Kiezen voor een volledig publiek gefinancierde omroep zou veel problemen kunnen oplossen, maar vraagt wel een extra bijdrage van de overheid van structureel 200 miljoen euro. Zolang politici daar niet toe bereid zijn, kunnen ze beter niet al te veel kritiek uiten op een publieke omroep die wanhopig probeert de kool en de geit te sparen.