Vaagheid redt eensgezindheid op migratietop

Analyse EU-top migratie Iedereen kon met een goed verhaal naar huis, maar de details moeten nog worden uitgewerkt. „Het is nog te vroeg om van een succes te spreken”, zei ‘president’ Donald Tusk.

De Libische kustwacht houdt migranten tegen op de Middellandse Zee. foto hani amara/Reuters

Er ís geen nieuwe, acute asielcrisis – de instroom van asielzoekers naar Europa blijft zelfs gestaag en spectaculair dalen. Toch was Brussel de afgelopen weken maar met één ding bezig: de asielcrisis. Met als apotheose de nachtelijke EU-top die vrijdagochtend vroeg om half vijf eindigde met een ‘deal’.

In 2015 keek de hele wereld nog toe hoe ruim een miljoen asielzoekers over snelwegen en door velden de EU binnenkwamen. Het waren schokkende beelden. Er moest wat gebeuren.

Maar wat was er nu te zien?

Drie jaar na de échte asielcrisis keek de buitenwereld dit keer naar een politieke crisis van formaat, met in de hoofdrol ‘Rome’ en ‘Berlijn’. In beide hoofdsteden woedden nationale politieke brandjes over het nationale asielbeleid – in Italië met nieuwe asiel-hardliners aan de macht en in Duitsland waar bondskanselier Angela Merkel het moest opnemen tegen haar zusterpartij in Beieren die dreigde met een asielstop en het sluiten van grenzen.

Of ‘Brussel’ even te hulp wilde schieten als brandweer.

Nationale ruzie op internationaal toneel


Europa als slagveld van nationale spanningen – dat is op zichzelf niet nieuw. Maar door groeiende politieke polarisatie komt het wel steeds vaker voor. Premier Mark Rutte vatte het na afloop van de EU-top treffend samen. „Het werd zo laat omdat we er politiek uit moesten komen.” En de ‘migratiedeal’ zelf? Daarin werden oude oplossingen als nieuw gepresenteerd: versterking van buitengrenzen en akkoorden met Afrikaanse landen om de migratiestroom bij de bron in te dammen. Wel nieuw: het idee om gesloten („controlled”) opvangcentra in te richten, zowel in Noord-Afrikaanse landen als in de EU zelf. Maar de details bleken uiteindelijk uitermate vaag. Rutte: „Alles moet nog worden uitgewerkt.”

Lees ook: Geen mensen, maar ‘stromen’ en ‘golven’ komen eraan

Zolang iedereen met een goed verhaal naar huis kan, is de opluchting toch groot. De grootste politieke blusoperatie betrof Merkel. Zij dreigde op een regeringscrisis af te stevenen, nadat coalitiepartner CSU een strenger migratiebeleid eiste, desnoods tegen dat van de EU in. Sinds de Duitse verkiezingen maakt Merkel al een verzwakte indruk, maar het vooruitzicht dat ze helemaal van het toneel zou kunnen verdwijnen, werkte in Brussel mobiliserend. Er is al genoeg tijd en energie vermorst aan verkiezingen en formatiebesprekingen.

Kan Merkel met dit akkoord thuiskomen? Mogelijk wel. De eerste reacties van CSU-zijde zouden gematigd positief zijn. Bovendien maakte Merkel bekend dat ze met Spanje en Griekenland bilaterale akkoorden heeft gesloten over het terugnemen van migranten die ten onrechte in Duitsland zijn. De CSU maakte vooral van dat gebrekkige terugkeerbeleid een punt.

Tweede operatie: Italië. De nieuwe populistische regering daar, onder leiding van Giuseppe Conte, zoekt al weken de confrontatie, onder meer door reddingsschepen met migranten de toegang tot Italiaanse havens te weigeren en door te verwijzen naar andere EU-landen. De Italianen eisen meer solidariteit en Conte dreigde donderdagnacht de top met zijn veto te ontregelen, als zijn collega’s hem niet tegemoet zouden komen. Op de valreep werd Italië aan boord gehouden en een grotere politieke crisis voorkomen.

Verdeling

Volgens de huidige ‘Dublin-regels’ blijft het eerste EU-land van aankomst verantwoordelijk voor migranten. Dat blijft zo, maar EU-leiders zegden wel meer solidariteit toe. Zo moeten er straks binnen de EU zelf halfgesloten opvangcentra komen, waar een eerste schifting kan worden gedaan tussen economische migranten en oorlogsvluchtelingen. Die laatste groep, die recht heeft op asiel, zal eerlijk over de EU worden verspreid, beloven de EU-leiders. Hoewel deelname aan deze hervestiging geheel vrijwillig is, was het voor Italië genoeg om akkoord te gaan met de einddeal. „Italië heeft 80 procent gekregen van wat we wilden”, zei Conte.

Lees ook: Ook Europa schuift migratieproblemen van zich af

Overigens zijn er nog steeds veel vragen. Niet de minste: waar komen die opvangcentra? Niet in Frankrijk, zei Macron meteen. Ook niet in Nederland, zei Rutte.

EU-leiders erkenden dat dit niet het gedroomde akkoord is. „Het is nog veel te vroeg om van een succes te spreken”, zei Europees ‘president’ Tusk, de gastheer van de top. „Dit is het gemakkelijkste deel, vergeleken met wat ons op de grond wacht, wanneer we beginnen met de implementatie van het akkoord.” Maar géén akkoord zou erger zijn geweest, zei de Franse president Macron. „Haastige oplossingen” die hadden kunnen leiden tot verdere, nationale versnippering van asielregels zijn „expliciet verworpen”, zei Macron. „Ik zie dat als een overwinning.”

Zelfs Oost-Europese landen, die weigeren migranten over te nemen van landen die er veel moeten opvangen, tekenden uiteindelijk voor de deal. Erg moeilijk was dat overigens niet: het akkoord verplicht immers nergens toe. Maar Rutte is ervan overtuigd dat ook Polen, Hongarije en andere weigerachtige landen kunnen worden overgehaald, als de EU op geloofwaardige wijze controle over migratiestromen weet te krijgen. „Ben ik helemaal tevreden? Absoluut niet”, zei Rutte. „Maar als je mij vraagt of er een stap is gezet, dan zeg ik: ja. Is dat ideaal zoals we dat in Europa doen, zo stapje voor stapje? Nee. Maar is het onvermijdelijk? Ja. Zo gaat in Europa die besluitvorming. Je moet het met heel veel landen doen.”

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée