Over 2,5 jaar moeten, volgens de huidige planning, de eerste vliegtuigen gaan landen. Maar of het zover komt, is onzeker.

AFP/PEDRO PARDO

Straks schrapt de nieuwe president het vliegveld

Mexico In het drooggevallen Texcoco-meer bouwt Mexico aan een enorm vliegveld. Presidents-kandidaat Obrador is tegen. Als de aanleg stilvalt, raakt dat ook Nederlandse bedrijven.

Een grote grijze zee van brokken basalt strekt zich kilometers ver uit in de vallei van Mexico-Stad. Graafmachines, bulldozers en vrachtwagens rijden af en aan over wegen van rood vulkanisch gesteente. Te midden van een klein woud van hijskranen wordt een verkeerstoren opgetrokken. Iets verderop ligt al het fundament voor een van de grootste passagiersterminals ter wereld. De aanleg van de enorme, nieuwe luchthaven van Mexico-Stad is in volle gang. Over 2,5 jaar moeten, volgens de huidige planning, de eerste vliegtuigen gaan landen.

Maar of het zover komt, is onzeker, nu de Mexicanen op 1 juli een nieuwe regering kiezen. De presidentskandidaat die in alle peilingen ruim aan kop gaat, is een verklaard tegenstander van het vliegveld. Deze Andrés Manuel López Obrador voert campagne met een links-nationalistische, anti-establishment agenda. Hoewel hij zijn toon de afgelopen weken enigszins matigde, is het onduidelijk wat hij wil met belangrijke hervormingen en privatiseringen van de uitgaande regering. Hij pleit voor een Mexico dat zelfvoorzienend wordt en zich niet „uitverkoopt” aan buitenlandse bedrijven. Dat kan ook Nederlandse bedrijven raken, die de laatste jaren veel kansen grepen in Mexico.

Mocht de bouw van het vliegveld gestaakt worden of stilvallen, dan treft dat ook het Nederlandse bedrijf NACO. De luchthavenontwerper, onderdeel van Royal HaskoningDHV, is een van de belangrijkste ingenieursbureau’s binnen het megaproject. NACO is met twee Mexicaanse partners verantwoordelijk voor het ontwerp van de landing- en startbanen, de taxibanen, platforms en omliggende gebouwen. Ook doet het de bagage-afhandeling, bewegwijzering en ‘routing’ binnen de passagiersterminal: een futuristisch ogende ‘X’, ontworpen door toparchitect Norman Foster.

Kandidaat Obrador geeft over het project tegenstrijdige geluiden af – zoals bij hem vaker het geval is. Eerst wilde hij het helemaal afblazen. De laatste paar weken zegt hij dat er geen overheidspeso meer naar toe mag. Dat er een referendum over het project wordt gehouden. Dat er gekeken moet worden naar, volgens hem, veel goedkopere alternatieven. Deze kritiek leidde al tot een openlijk aanval van telefoonmagnaat Carlos Slim, de rijkste man van Mexico en een belangrijkere investeerder in de luchthaven.

Het vliegveld wordt aangelegd op de bodem van het drooggevallen Texcoco-meer. De grond klinkt hier elk jaar met enkele tientallen centimeters inAFP/PEDRO PARDO

Mexico’s poort naar de wereld

Het prestigeproject was van meet af aan politiek twistpunt. Begin deze eeuw had de bouw al moeten beginnen. Maar het vliegveld strandde op maatschappelijk verzet van omwonenden, milieuactivisten en andere critici, dat gewelddadig werd neergeslagen. De huidige regering blies het plan, in aangepaste vorm, nieuw leven in. Zij noemt het vliegveld „de poort van Mexico naar de wereld” – nodig om „een eerstewereldland” te worden. Het niet bouwen zou de economie 3,3 procent van zijn omvang kosten. Ook zou elk extra miljoen passagiers 4.300 directe en indirecte banen opleveren. Dat Mexico „door het landschap te veranderen zijn economie kan veranderen”.

Dit laatste slaat op de locatie van het vliegveld: het wordt aangelegd op de bodem van het drooggevallen Texcoco-meer. De grond klinkt hier elk jaar met enkele tientallen centimeters in, waardoor het niet meteen de meest logische plek is voor een vliegveld dat de grootste hub van Latijns-Amerika moet worden. Het huidige vliegveld groeit echter uit zijn jasje en kan niet uitbreiden.

De bodemomstandigheden zijn inderdaad „uitdagend”, zegt Edith Westerhof van NACO tijdens een rondleiding over de bouwplaats. Om het inklinken voor te zijn drukt het bedrijf nu alvast een deel van het water uit de kleiige bodem. Opdat er daarna stabiel op gebouwd kan worden. Overal steken dan ook buizen uit de bodem, waar water uit spuit of wordt weggepompt.

Over het vliegveld als politiek twistpunt kan NACO zich niet uitspreken. Maar technisch heeft het bedrijf er alle vertrouwen in dat de klus geklaard kan worden. En terwijl Westerhof rondleidt over de bouwplaats, kan ze zich „toch niet voorstellen” dat alle reeds verrichte arbeid straks voor niets kan zijn geweest. Sowieso is er al ruim 80 miljard peso (bijna 4 miljard euro) ingestoken.

Dat presidentskandidaat Andrés Manuel López Obrador (alias ‘AMLO’) het vliegveld tot belangrijk campagnethema heeft weten te maken, illustreert de onvrede van veel Mexicanen over globalisering en vrijhandel. Sinds de toetreding tot de latere Wereldhandelsorganisatie GATT (in 1986) en de vrijhandelszone NAFTA met Canada en de VS (in 1994) liberaliseerde Mexico zijn voorheen zeer gesloten, protectionistische economie voortvarend. De huidige regering zette de deuren nog wijder open voor buitenlandse investeerders. In zes jaar trok het 180 miljard dollar aan.

Veel Mexicanen menen dat decennia van marktvriendelijk beleid weinig heeft opgeleverd – of in ieder geval niet voldoende aan hen ten goede komt. De export is verveelvoudigd, maar de koopkrachtgroei in Mexico is vergeleken met andere landen in de regio achtergebleven.

‘Het Vaderland Eerst’

Terwijl in het noorden na NAFTA veel fabrieken openden en kinderen het beter kregen dan hun ouders, is de sociale mobiliteit zeker in het zuiden en het midden vastgelopen. Hier heeft NAFTA tot een kaalslag geleid in de landbouw, toen goedkopere Amerikaanse producten de markt overspoelden. Hele streken zijn er leeggelopen omdat mensen noordwaarts of naar de VS trokken op zoek naar werk.

Veel inwoners van het nabijgelegen Texcoco pakken hoogstens een paar keer in hun leven het vliegtuig. “Als die bedrijven dit vliegveld zo graag willen, waarom financieren ze het niet zelf?”AFP/PEDRO PARDO

Vooral hier doet AMLO’s slogan ‘La Patria Primera’ (Het Vaderland Eerst) het goed. Een echo van Trumps protectionistische ‘America First’, die vooral aansloeg in noordwestelijke industriestaten waar fabrieken mede door NAFTA sloten of naar Mexico wegtrokken.

Op instigatie van Trump onderhandelen Canada, Mexico en de VS sinds een jaar over vernieuwing van het verdrag. Door de Mexicaanse verkiezingen, Trumps handelstarieven en de naderende tussentijdse Amerikaanse congresverkiezingen zijn die nu goeddeels stilgevallen. In combinatie met de opmars van AMLO leidt dit alles tot onzekerheid.

Dat Nederlandse bedrijven bezorgd zijn, bleek toen president Enrique Peña Nieto eerder dit jaar Den Haag bezocht. Tijdens een ontmoeting bij VNO-NCW moedigde voorman Hans de Boer van de werkgeverslobby hem aan om „klaarheid, veiligheid en zekerheid” te bieden. Met name „op het gebied van energie en infrastructuur”. Bij het gesprek waren hoge managers aanwezig van onder andere Heineken, Philips, opslagbedrijf Vopak, Shell, Rabobank en ING, de Rotterdamse haven, scheepsbouwer Damen en baggeraars Van Oord en Boskalis.

Peña stelde dat zijn hervormingen „met brede politieke consensus” zijn doorgevoerd en vastgelegd in de grondwet, en niet zomaar kunnen worden teruggedraaid. Maar als de peilingen kloppen, zal AMLO, die ook fel uitvaart tegen de corruptie en privileges van de heersende klasse, ook in de volksvertegenwoordiging ruim winnen. Dan kan hij wel degelijk aan hervormingen gaan sleutelen.

In Texcoco, aan de oostkant van het beoogde vliegveld, hoopt Juan Carlos Alarcón dat Obrador dat mandaat krijgt. Hij is actief in Morena, de partij van de presidentskandidaat, en steunt diens kritiek op het vliegveld van harte. „De kosten lopen nu al sterk op, wat volgens mij wijst op corruptie.” Veel inwoners van Texcoco, een volks voorstadje, zijn bovendien mensen die zelf hoogstens een paar keer in hun leven het vliegtuig zullen pakken. „Als al die bedrijven en ondernemers dit vliegveld zo graag willen, waarom bouwen ze het dan niet met hun eigen geld?”

    • Merijn de Waal