Niemand lijkt echt blij met migratiedeal

Europese top

Europa wil migranten opvangen in Noord-Afrika en gesloten opvangcentra binnen de EU. „We hebben nog veel werk te doen.”

Vrijdagochtend half vijf. De Luxemburgse premier Xavier Bettel twittert als eerste dat EU-leiders een „deal” hebben bereikt over migratie. De hele nacht is er onderhandeld over een eindtekst waarin alle 28 leiders zich kunnen vinden en die de EU behoedt voor verder geruzie. Maar terwijl het ochtendgloren in Brussel aanbreekt, kijkt niemand echt blij. Dit is duidelijk een zware nacht geweest.

De vraag is dan ook of er wel écht een akkoord is bereikt. Premier Rutte had het na afloop over „stappen die we hebben gezet”. „Dit is niet het best mogelijke akkoord”, zei de Spaanse premier Pedro Sánchez. „Maar het is een belangrijk akkoord dat ons in staat stelt om verder te praten met een Europees perspectief.” De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei tegen persbureau Reuters blij te zijn dat er een gemeenschappelijke tekst ligt: „Maar we hebben nog steeds veel werk te doen.”

Ruwweg besloten de EU-leiders om twee plannen verder te onderzoeken. In navolging van de Turkije-deal uit 2016, moeten landen in Noord-Afrika worden ‘beloond’ als ze meewerken aan het stoppen van illegale migratie. In Noord-Afrika moeten „ontschepingsplatforms” komen om migranten die in zee worden opgepikt naartoe terug te sturen.

Daarnaast willen EU-leiders dat er ook binnen de EU gesloten opvangcentra komen, gefinancierd met EU-geld. Daar moet een snelle schifting worden gemaakt tussen arbeidsmigranten en oorlogsvluchtelingen. Vluchtelingen die recht hebben op asiel moeten worden verspreid over de EU, niet met verplichte quota, maar op vrijwillige basis. Rutte sprak over „controlled centra”. Zijn Italiaanse collega Giuseppe Conte had het over „gesloten hotspots” onder Europese vlag.

Deze centra worden vooral gezien als een tegemoetkoming aan Italië, dat niet langer verantwoordelijk wil zijn voor elke migrant die daar binnenkomt, zoals de huidige Europese regels voorschrijven. Rutte sprak zich niet uit over de vraag of er ook opvangcentra in Nederland moeten komen. Hij noemde het „logisch” dat de centra in landen komen „waar de mensen aankomen”.

Migratievraagstuk is ‘halszaak’

EU-instellingen moeten de plannen nu gaan uitwerken. Eerder donderdag zei bondskanselier Merkel dat het migratievraagstuk „een halszaak” is die de EU kan maken of breken. Ook volgens premier Rutte dringt de tijd. De instroom van migranten vanuit Noord-Afrika is nu weliswaar laag, maar „we staan niet klaar mochten de aantallen weer gaan stijgen”.

Sinds de vluchtelingencrisis van 2015, toen een miljoen migranten op chaotische wijze de EU binnenkwamen, wordt gesproken over hervorming van het asielsysteem, dat nu vaak nog langs nationale lijnen is georganiseerd. Merkel is door het dossier in grote politieke problemen geraakt: haar Beierse coalitiepartner CSU dreigde onder druk van populisten een harder beleid te voeren, desnoods buiten de EU om. Merkel vreest een domino-effect als landen eigenhandig beleid gaat voeren.

In Brussel klonk veel ergernis over de dreigementen van Merkels coalitiepartner. De Luxemburgse premier Bettel zei dat „het niet zo kan zijn, dat een of andere Beierse partij besluit hoe Europa functioneert”.

Merkel zei bij de start van de top dat niet alleen „óver maar ook mét Afrikaanse landen gesproken moet worden”. Volgens haar moet de EU Afrika tonen dat „waarden en multilaterale samenwerking” leidend zijn. Gebeurt dat niet, dan zal „niemand meer geloven in het waardensysteem, dat ons zo sterk heeft gemaakt”. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie waarschuwde voor een „neokoloniale” toon richting Afrika. EU-leiders beloofden zich sterk te maken voor „een substantiële sociaal-economische transformatie van het Afrikaanse continent”.