Recensie

Jazzontdekking: prachtig ‘verloren’ album van saxofonist John Coltrane

Verloren, vergeten opnames van jazzsaxofonist John Coltrane uit 1963 zijn teruggevonden en uitgebracht. Een historisch cadeau.

De hoes van Coltrane's herontdekte Lost Album Foto Impulse!

Verloren gewaande, ‘vergeten’ opnames van grote gestorven muzieknamen. De lost tapes. Hoe dubieus die vondsten altijd een beetje zijn - hé, wat ligt daar nu in dat stoffige archief? - de melding van zo’n vondst flakkert altijd net even meer dan die van ‘normale’ albumreleases.

In het geval van de muziek van John Coltrane (1926-1967), te beluisteren op het vrijdag uitgebrachte album Both Directions at Once: The Lost Album, zijn de mastertapes van deze studiosessie, de oeropnamen dus, ooit domweg vernietigd. Een gevolg van lompe opruimwoede van het label Impulse! dat meer ruimte zou opleveren in de opslag. Gelukkig bleek het nalatenschap van John Coltrane’s eerste vrouw Juanita ‘Naima’ Grubbs (voor wie hij ooit de ballade ‘Naima’ schreef) onverwacht nog een kopie te bevatten die nog goed klonk.

Maar dan ook echt goed.

Wat een kick. Deze tot nu toe onuitgebrachte opnames van John Coltrane zijn ruim vijftig jaar later een ongelofelijke jazzontdekking. Een gouden vondst, ronkt de internationale pr-machine, en dat is in dit geval terecht. Dit is met recht een lost album in de Coltrane-collectie, waarvan niemand afwist tot onder meer Coltrane’s zoon, saxofonist Ravi Coltrane, het unieke album samenstelde en produceerde.

Het John Coltrane Quartet speelt ‘Untitled Original 11383’:

De opnamen op Both Directions at Once: The Lost Album stammen uit een bepalende overgangsperiode van de grote tenorsaxofonist die zich met reuzenschreden aan het ontwikkelen was en op een pad zat naar roem in zijn uiteindelijk veel te korte leven. (Coltrane stierf op zijn veertigste).

Dit was één opnamedag in 1963, in de fameuze opnamestudio van technicus Rudy Van Gelder met McCoy Tyner op de piano, Jimmy Garrison op de bas en Elvin Jones op drums. Same Coltrane’s kwartet met wie hij jarenlang ronduit excellente, creatieve jazz maakte. Twee jaar later zouden zij Coltrane’s magnum opus A Love Supreme, de vierdelige jazzsuite tussen hardbop en freejazz waarop Coltrane zich laat gelden als profeet die het licht zag, opnemen. In 1967 overleed de jazzsaxofonist.

Waarvoor deze vergeten opnames bedoeld waren blijft gissen.

Van de zeven nummers zijn er vijf eigen composities van Coltrane, inclusief verschillende versies van zijn ‘Impressions’ en mooie versies van de twee standards: het melancholieke ‘Nature Boy’ en het elegante ‘Vilia’.

Twee stukken zijn echt nieuw - ook nog voor de echte Coltrane-fanaten die zijn muziek van a tot z analyseren en zijn nalatenschap in kaart brengen. Zoals de opening van het album, de titeloze blues ‘Untitled Original 11383’ dat enkel het sessielognummer draagt. En ook ‘11386’, een wederom toegankelijk stuk, dat in meerdere takes te beluisteren valt.

Kwartet in bloedvorm

Als gezegd, het kwartet verkeerde in een geoliede bloedvorm. Met net twee weken van optredens in de New Yorkse jazzclub Birdland achter de rug was de sound tight. De voelbaar weerbarstige, maar ernstige toon van Coltrane schudt alles door elkaar. Lange solo’s, op de tenorsax, de sopraan. Een ronddansen langs de thema’s. Het zijn tracks van grondig zoeken, uitdiepen en vastleggen.

Waarvoor deze vergeten opnames bedoeld waren blijft gissen. Maar dat doet er niet toe. Want het is genieten van dit zeldzame Coltrane materiaal dat voelt als een historisch cadeau. Hoog instapmateriaal misschien voor wie net begint. Maar vooral: hoog intelligente, oorspronkelijke jazzmuziek met glans.

    • Amanda Kuyper